Gustave Flaubert


  Troua Kont


        Un Ker Sinpl
        La LÉgende De Sin-Julyin L'Ospitalyé
        HÉrodias

        CinquiÈme ÉDITION
        1877


      Un Ker Sinpl



      I

Pandan un demi-syèkl, lè bourjouaz¨ de Pon-l'Évèk envièrent à Madam
Obin sa sèrvant Félisité.

Pour san fran¨ par an, èl fezè la kuizine é le ménaj, kouzè,
lavè, repasè, savè bridé un cheval, angrésé lè volay¨,
batr le ber, é rèsta fidèl à sa mètrès,--ki sepandan n'étè
pa une pèrsone agréabl.

Èl avè épouzé un bo garson san fortune, mor o komansman de
1809, an lui lèsan deu-z anfan¨ trè-jene¨ avèk une kantité de
dèt¨. Alor èl vandi sè-z imebl¨, sof la fèrm de Toucques é la
fèrm de Geffosses, don lè rant¨ montè à 8,000 fran¨ tou-t o
plus, é èl kita sa mèzon de Sin-Melaine pou-r an-n abité une
otr mouin dispandyeuz, ayant apartenu à sè-z ansètr¨ é plasé
dèryèr lè al¨.

Sèt mèzon, revètu d'ardouaz¨, se trouvè antr un pasaj é une
ruièl aboutisan à la rivyèr. Èl avè intéryerman dè
diférans¨ de nivo ki fezè trébuché. Un vèstibul étroua
séparè la kuizine de la _sal_ ou Madam Obin se tenè tou le lon
du jour, asiz prè de la krouazé dan-z un fotey de pay. Kontr le
lanbri, pin-t an blan, s'alignè uit chèz¨ d'akajou. Un vyeu
pyano suportè, sou-z un baromètr, un ta pyramidal de bouat¨ é de
karton¨. Deu bèrjèr¨ de tapisri flankè la cheminé an marbr
jone é de style Loui Xv. La pandul, o milyeu, reprézantè un
tanpl de Vesta;--é tou l'aparteman santè un peu le mouazi, kar le
planché étè plus ba ke le jardin.

O premyé étaj, il y avè d'abor la chanbr de «Madam»,
trè-grand, tandu d'un papyé à fler¨ pal¨, é kontnan le portrè
de «Mesyeu» an kostum de muskadin. Èl komunikè avèk une chanbr
plus petit, ou l'on voyait deu kouchèt¨ d'anfan¨, san matla.
Pui venè le salon, toujour fèrmé, é ranpli de mebl¨ rekouvèr
d'un dra. Ansuit un koridor menè à un kabinè d'étud; dè livr
é dè papras¨ garnisè lè rayons d'une bibliyotèk antouran
de sè troua koté¨ un larj buro de boua nouar. Lè deu pano¨-z an
retour disparèsè sou dè désin¨ à la plum, dè paysages à la
gouach é dè gravur¨ d'Audran, souvenir¨ d'un tan mèyer é d'un
luks évanoui. Une lukarn o segon étaj éklèrè la chanbr de
Félisité, ayant vu sur lè préri¨.

Èl se levè dè l'ob, pour ne pa manké la mès, é travayè
jusk'o souar san-z intèrupsion; pui, le diné étan fini, la vèsèl
an-n ordr é la port byin kloz, èl anfouisè la buch sou lè
sandr¨ é s'andormè devan l'atr, son rozèr à la min. Pèrsone,
dan lè marchandaj¨, ne montrè plus d'antètman. Kan à la
propreté, le poli de sè kasrol¨ fezè le dézèspouar dè-z otr
sèrvant¨. Ékonom, èl manjè avèk lanter, é rekeyè du doua
sur la tabl lè myèt¨ de son pin,--un pin de douz livr, kui
èksprè pour èl, é ki durè vin jour¨.

An tout sèzon èl portè un mouchouar d'indyèn fiksé dan le do par
une épingl, un bonè lui kachan lè cheveu¨, dè ba gri, un jupon
rouj, é par-desu sa kamizol un tabliyé à bavèt, kom lè
infirmyèr¨ d'opital.

Son vizaj étè mègr é sa voua égu. A vin-sin-q an¨, on lui an
donè karant. Dè la sinkantèn, èl ne marka plu-z okun
aj;--é, toujour silansyeuz, la tay drouat é lè jèst¨ mezuré,
sanblè une fam an boua, fonksionan d'une manyèr otomatik.


      Ii

Èl avè u, kom une otr, son istouar d'amour.

Son pèr, un mason, s'étè tué an tonban d'un-n échafodaj. Pui sa
mèr mouru, sè ser¨ se dispèrsèr, un fèrmyé la rekeyi, é
l'employa tout petit à gardé lè vach¨ dan la kanpagn. Èl
grelotè sou dè ayon¨, buvè à pla vantr l'o dè mar¨, à
propo de ryin-n étè batu, é finalman fu chasé pour un vol de
trant sol¨, k'èl n'avè pa komi. Èl antra dan-z une otr
fèrm, y devin fiy de bas-kour, é, kom èl plèzè o
patron¨, sè kamarad¨ la jalouzè.

Un souar du moua d'ou (èl avè alor dis-ui-t an¨), il¨
l'antrènèr à l'asanblé de Colleville. Tou de suit èl fu
étourdi, stupéfèt par le tapaj dè ménétriers, lè lumyèr¨ dan lè
arbr¨, la bigarur dè kostum, lè dantèl¨, lè kroua d'or, sèt
mas de mond sotan à la foua. Èl se tenè à l'ékar modèsteman,
kan un jen om d'aparans kosu, é ki fumè sa pip lè deu
koud¨ sur le timon d'un banneau, vin l'invité à la dans. Il lui paya
du sidr, du kafé, de la galèt, un foular, é, s'imajinan k'èl le
devinè, ofri de la rekonduir. O bor d'un chan d'avouan, il la
ranvèrsa brutalman. Èl u per é se mi à kriyé. Il s'élouagna.

Un-n otr souar, sur la rout de Beaumont, èl voulu dépasé un gran
charyo de fouin ki avansè lantman, é-t an frolan lè rou¨ èl
rekonu Théodore.

Il l'aborda d'un-n èr trankil, dizan k'il falè tou pardoné,
puisk s'étè «la fot de la boisson».

Èl ne su ke répondr é avè anvi de s'anfuir.

Osito il parla dè rékolt é dè notabl¨ de la komune, kar son
pèr avè abandoné Colleville pour la fèrm dè-z Écots, de sort ke
mintnan-t il¨ se trouvè vouazin¨.--«A!» di-èl. Il ajouta k'on
dézirè l'établir. Du rèst, il n'étè pa présé, é atandè une
fam à son gou. Èl bèsa la tèt. Alor il lui demanda si èl
pansè o maryaj. Èl repri, an souryan, ke s'étè mal de se
moké.--«Mè non, je vou jur!» é du bra goch il lui antoura la
tay; èl marchè soutnu par son étrint; il¨ se ralantir. Le
van étè mou, lè-z étoual briyè, l'énorm charté de fouin
osilè devan-t eu¨; é lè katr¨ chevo¨, an trènan ler¨ pa,
soulvè de la pousyèr. Pui, san komandman, il¨ tournèr à
drouat. Il l'anbrasa ankor une foua. Èl disparu dan l'onbr.

Théodore, la semèn suivant, an-n obtin dè randé-vou.

Il¨ se rankontrè o fon dè kour, dèryèr un mur, sou-z un-n arbr
izolé. Èl n'étè pa inosant à la manyèr dè demouazèl¨,--lè
animo l'avè instruit;--mè la rèzon é l'instin de l'oner
l'anpèchèr de fayir. Sèt rézistans ègzaspéra l'amour de Théodore,
si byin ke pour le satisfèr (ou naivman peu-ètr) il propoza de
l'épouzé. Èl ézitè à le krouar. Il fi de gran¨ sèrman¨.

Byinto il avoua kèlk choz de facheu: sè paran¨, l'ané
dèrnyèr, lui avè achté un-n om; mè d'un jour à l'otr on
pourè le reprandr; l'idé de sèrvir l'effrayait. Sèt kouardiz fu
pour Félisité une prev de tandrès; la syèn an redoubla. Èl
s'échapè la nui, é, parvenu o randé-vou, Théodore la torturè
avèk sè-z inkyétud¨ é sè-z instans¨.

Anfin, il anonsa k'il irè lui-mèm à la Préfèktur prandr dè
informasion¨, é lè-z aportrè dimanch prochin, antr onz er¨ é
minui.

Le moman arivé, èl kouru vèr l'amoureu.

A sa plas, èl trouva un de sè-z ami¨.

Il lui apri k'èl ne devè plus le revouar. Pour se garantir de la
konskripsion, Théodore avè épouzé une vyèy fam trè-rich, Madam
Lehoussais, de Toucques.

Se fu-t un chagrin dézordoné. Èl se jeta par tèr, pousa dè kri¨,
apla le bon Dyeu, é jémi tout sel dan la kanpagn jusk'o
solèy levan. Pui èl revin à la fèrm, déklara son intansion d'an
partir; é, o bou du moua, ayant resu sè kont, èl anfèrma tou
son peti bagaj dan-z un mouchouar, é se randi à Pon-l'Évèk.

Devan l'obèrj, èl kèstyona une bourjouaz an kapeline de vev,
é ki présizéman chèrchè une kuizinyèr. La jen fiy ne savè
pa gran'choz, mè parèsè avouar tan de bone volonté é si peu
d'ègzijans¨, ke Madam Obin fini par dir:

«--Soua, je vou-z aksèpt!»

Félisité, un kar d'er aprè, étè instalé ché èl.

D'abor èl y véku dan-z une sort de tranbleman ke lui kozè «le
janr de la mèzon» é le souvenir de «Mesyeu», planan sur tou! Paul
é Virjini, l'un-n ajé de sè-t an¨, l'otr de katr¨ à pèn, lui
sanblè formé d'une matyèr présyeuz; èl lè portè sur son do
kom un cheval, é Madam Obin lui défandi de lè bézé à chak
minut, se ki la mortifya. Sepandan èl se trouvè ereuz. La
douser du milyeu avè fondu sa tristès.

Tous¨ lè jeudi¨, dè-z abitué venè fèr une parti de boston.
Félisité préparè d'avans lè kart¨ é lè chofrèt¨. Il¨
arivè à ui-t er¨ byin just, é se retirè avan le kou de
onz.

Chak lundi matin, le brokanter ki lojè sou l'alé étalè par
tèr sè fèray¨. Pui la vil se ranplisè d'un bourdoneman de
voua, ou se mèlè dè-z énisman¨ de chevo¨, dè bèlman¨
d'agno¨, dè grognman¨ de kochon¨, avèk le brui sék dè karyol¨
dan la ru. Vèr midi, o plus for du marché, on voyait parètr sur
le sey un vyeu paysan de ot tay, la kaskèt an-n aryèr, le
né krochu, é ki étè Robelin, le fèrmyé de Geffosses. Peu de tan
aprè, s'étè Liébard, le fèrmyé de Toucques, peti, rouj, obèz,
portan une vèst griz é dè ouzo¨ armé d'éperon¨.

Tous¨ deu-z ofrè à ler propriétèr dè poul¨ ou dè fromaj¨.
Félisité invaryableman déjouè ler¨-z astus¨; é il¨ s'an-n alè
plin¨ de konsidérasion pour èl.

A dè-z épok¨ indétèrminé¨, Madam Obin resevè la vizit du marki de
Gremanville, un de sè-z onkl¨, ruiné par la krapul é ki vivè à
Falèz sur le dèrnyé lopin de sè tèr. Il se prézantè toujour à
l'er du déjené, avèk un-n afreu kanich don lè pat¨ salisè
tous¨ lè mebl¨. Malgré sè-z éfor¨ pour parètr jantiyom jusk'à
soulvé son chapo chak foua k'il dizè: «Feu mon pèr,»
l'abitud l'antrènan, il se vèrsè à bouar kou sur kou, é lachè
dè gaillardises. Félisité le pousè deor poliman: «Vou-z an-n avé
asé, Mesyeu de Gremanville! A une otr foua!» É èl refèrmè la
port.

Èl l'ouvrè avèk plézir devan M. Bourais, ansyin avoué. Sa kravat
blanch é sa kalvisi, le jabo de sa chemiz, son anpl redingot
brune, sa fason de prizé-r an-n arondisan le bra, tou son individu lui
produizè se troubl ou nou jèt le spèktakl dè-z om¨
èkstraordinèr¨.

Kom il jérè lè propriété¨ de «Madam», il s'anfèrmè avèk èl
pandan dè-z er¨ dan le kabinè de «Mesyeu», é krègnè toujour
de se konpromètr, rèspèktè infiniman la majistratur, avè dè
prétansion¨ o latin.

Pour instruir lè-z anfan¨ d'une manyèr agréabl, il ler fi kado
d'une jéografi an-n èstanp¨. Èl¨ reprézantè diférant sèn¨ du
mond, dè-z antropofaj¨ kouafé de plum, un sinj anlvan une
demouazèl, dè Bédouin¨ dan le dézèr, une balèn k'on harponnait, ètsétéra.

Paul dona l'èksplikasion de sè gravur¨ à Félisité. Se fu mèm tout
son édukasion litérèr.

Sèl dè-z anfan¨ étè fèt par Guyot, un povr dyabl employé à la
Méri, fameu pour sa bèl min, é ki repasè son kanif sur sa bot.

Kan le tan étè klèr, on s'an-n alè de bone er à la fèrm de
Geffosses.

La kour è-t an pant, la mèzon dan le milyeu; é la mèr, o louin,
aparè kom une tach griz.

Félisité retirè de son kaba dè tranch de vyand frouad, é on
déjenè dan-z un-n aparteman fezan suit à la lètri. Il étè le
sel rèst d'une abitasion de plèzans, mintnan disparu. Le papyé
de la muray an lanbo¨ tranblè o kouran¨ d'èr. Madam Obin
panchè son fron, akablé de souvenir¨; lè-z anfan¨ n'ozè plus
parlé. «Mè joué donk!» dizè-èl; il¨ décampaient.

Paul montè dan la granj, atrapè dè-z ouazo¨, fezè dè
rikochè¨ sur la mar, ou tapè avèk un baton lè gros¨ futay¨ ki
rézonè kom dè tanbour¨.

Virjini donè à manjé o lapin¨, se présipitè pour keyir dè
bleuè¨, é la rapidité de sè janb¨ dékouvrè sè peti¨ pantalon¨
brodé.

Un souar d'oton, on s'an retourna par lè-z èrbaj¨.

La lune à son premyé kartyé éklèrè une parti du syèl, é un
brouyar flotè kom une écharp sur lè sinuiozité¨ de la Toucques.
Dè beu¨, étandu¨-z o milyeu du gazon, regardè trankilman sè
katr¨ pèrsone¨ pasé. Dan la trouazyèm patur kèl-z-un se
levèr, pui se mi-t an ron devan-t èl¨.--«Ne krègné ryin!» di
Félisité; é, murmuran une sort de konplint, èl flata sur
l'échine selui ki se trouvè le plus prè; il fi volt-fas, lè
otr l'imitèr. Mè, kan l'èrbaj suivan fu travèrsé, un
beugleman formidabl s'èlva. S'étè un toro, ke kachè le
brouyar. Il avansa vèr lè deu fam¨. Madam Obin alè
kourir.--«Non! non! mouin vit!» Èl¨ prèsè le pa sepandan, é
antandè par dèryèr un soufl sonor ki se raprochè. Sè
sabo¨, kom dè marto¨, batè l'èrb de la préri; vouala k'il
galopè mintnan! Félisité se retourna, é èl arachè à deu
min¨ dè plak de tèr k'èl lui jetè dan lè yeu¨. Il bèsè
le mufl, sekouè lè korn é tranblè de fure-r an beuglan
oribleman. Madam Obin, o bou de l'èrbaj avèk sè deu peti¨,
chèrchè épèrdu koman franchir le o bor. Félisité rekulè
toujour devan le toro, é kontinuièlman lansè dè mot¨ de
gazon ki l'aveglè, tandis k'èl kriyè:--«Dépèché-vou!
dépèché-vou!» Madam Obin dèsandi le fosé, pousa Virjini, Paul
ansuit, tonba pluzyer foua-z an tachan de gravir le talu, é à fors
de kouraj y parvin.

Le toro avè akulé Félisité kontr une klèr-voua; sa bav lui
rejayisè à la figur, une segond de plu-z il l'évantrè. Èl u
le tan de se koulé antr deu baro¨, é la gros bèt, tout
surpriz, s'arèta.

Sè-t évèneman, pandan byin dè-z ané¨, fu-t un sujè de konvèrsasion à
Pon-l'Évèk. Félisité n'an tira okun orgey, ne se doutan mèm pa
k'èl u ryin fè d'éroik.

Virjini l'okupè èkskluzivman;--kar èl u, à la suit de son
éfroua, une afèksion nèrveuz, é M. Poupart, le dokter, konsèya lè
bin¨ de mèr de Trouville.

Dan se tan-la, il¨ n'étè pa frékanté. Madam Obin pri dè
ransègnman¨, konsulta Bourais, fi dè préparatif¨ kom pour un lon
voyage.

Sè koli partir la vèy, dan la charèt de Liébard. Le
landmin, il amna deu chevo¨ don l'un-n avè une sèl de fam,
muni d'un dosyé de velour; é sur la kroup du segon un manto
roulé formè une manyèr de syèj. Madam Obin y monta, dèryèr lui.
Félisité se charja de Virjini, é Paul anfourcha l'ane de M.
Lechaptois, prété sou la kondision d'an-n avouar gran souin.

La rout étè si movèz ke sè uit kilomètr¨ ègzijèr deu
er¨. Lè chevo¨ anfonsè jusk'o paturon¨ dan la bou, é
fezè pou-r an sortir de brusk¨ mouvman¨ dè anch¨; ou byin il¨
buttaient kontr lè-z ornyèr¨; d'otr foua, il ler falè soté. La
juman de Liébard, à de sèrtin androua¨, s'arètè tou-t à kou. Il
atandè pasyaman k'èl se remi-t an march; é il parlè dè
pèrsone¨ don lè propriété¨ bordè la rout, ajoutan à ler
istouar dè réflèksion¨ moral¨. Insi, o milyeu de Toucques, kom on
pasè sou dè fenètr¨ antouré de kapusine¨, il di, avèk un
osman d'épol:--«An vouala une Madam Lehoussais, ki o lyeu de
prandr un jen om...» Félisité n'antandi pa le rèst; lè chevo¨
trotè, l'ane galopè; tous¨-z anfilèr un santyé, une baryèr
tourna, deu garson¨ parur, é l'on dèsandi devan le purin, sur le
sey mèm de la port.

La mèr Liébard, an-n apèrsevan sa mètrès, prodiga lè démonstrasion¨
de joua. Èl lui sèrvi un déjené-r ou il y avè un-n aloyo, dè
trip¨, du boudin, une frikasé de poulè, du sidr mouseu, une tart
o konpot¨ é dè prune¨ à l'o-de-vi, akonpagnan le tou de
politès¨ à Madam ki parèsè-t an mèyer santé, à Madmouazèl
devenu «magnifique», à M. Paul singulyèrman «forci», san-z oublié
ler¨ gran¨-paran¨ défun¨ ke lè Liébard avè konu¨, étan o
sèrvis de la famiy depui pluzyer jénérasion¨. La fèrm avè,
kom eu¨, un karaktèr d'ansyèneté. Lè poutrèl¨ du plafon étè
vèrmoulu¨, lè muray¨ nouar¨ de fumé, lè karo¨ gri de
pousyèr. Un drèsoua-r an chèn suportè tout sort d'ustansil¨,
dè bro¨, dè-z asyèt¨, dè-z ékuièl¨ d'étin, dè pyèj à lou, dè
fors pour lè mouton¨; une sring énorm fi rir lè-z anfan¨. Pa
un-n arbr dè troua kour ki n'u dè chanpignon¨ à sa baz, ou dan
sè ramo¨ une touf de gi. Le van-t an-n avè jeté ba pluzyer. Il¨
avè repri par le milyeu; é tous¨ fléchisè sou la kantité de
ler¨ pom. Lè toua¨ de pay, parèy¨ à du velour brun é inégo¨
d'épèser, rézistè o plus fort¨ bourask¨. Sepandan la
charreterie tonbè-t an ruine. Madam Obin di k'èl avizrè, é
komanda de reharnacher lè bèt¨.

On fu-t ankor une demi-er avan d'atindr Trouville. La petit
karavane mi pyé à tèr pour pasé lè _Écores_; s'étè une falèz
surplonban dè bato¨; é troua minut plus tar, o bou du kè, on
antra dan la kour de l'_Agno d'or_, ché la mèr David.

Virjini, dè lè premyé¨ jour¨, se santi mouin fèbl, rézulta du
chanjman d'èr é de l'aksion dè bin¨. Èl lè prenè-t an chemiz,
à défo d'un kostum; é sa bone la rabiyè dan-z une kabane de
douanyé ki sèrvè o bègner¨.

L'aprè-midi, on s'an-n alè avèk l'ane o-dela dè Roch¨-Nouar¨, du
koté d'Hennequeville. Le santyé, d'abor, montè antr dè tèrin¨
valoné¨ kom la pelouz d'un park, pui arivè sur un plato ou
altèrnè dè paturaj¨ é dè chan¨-z an labour. A la lizyèr du
chemin, dan le fouyi dè rons¨, dè ou se drèsè; sa é la,
un gran-t arbr mor fezè sur l'èr bleu dè zigzag¨ avèk sè branch.

Prèsk toujour on se repozè dan-z un pré, ayant Deauville à goch,
le Avr à drouat é-t an fas la plèn mèr. Èl étè briyant de
solèy, lis kom un mirouar, tèlman dous k'on-n antandè à pèn
son murmur; dè mouano¨ kaché pépyè é la vout imans du syèl
rekouvrè tou sela. Madam Obin, asiz, travayè à son ouvraj de
koutur; Virjini prè d'èl trèsè dè jon¨; Félisité sarklè dè
fler¨ de lavand; Paul, ki s'ennuyait, voulè partir.

D'otr foua, ayant pasé la Toucque-z an bato, il¨ chèrchè dè
kokiy¨. La maré bas lèsè à dékouvèr dè-z oursin¨, dè
godefiches, dè méduz¨; é lè-z anfan¨ kourè, pour sézir dè
flokon¨ d'ékum ke le van anportè. Lè flo¨ andormi, an tonban
sur le sabl, se déroulè le lon de la grèv; èl s'étandè à
pèrt de vu, mè du koté de la tèr avè pour limit lè dune¨ la
séparan du _Marè_, larj préri an form d'ipodrom. Kan il¨
revnè par la, Trouville, o fon sur la pant du koto, à chak
pa grandisè, é avèk tout sè mèzon¨ inégal¨ sanblè s'épanouir
dan-z un dézordr gè.

Lè jour¨ k'il fezè tro cho, il¨ ne sortè pa de ler
chanbr. L'éblouisant klarté du deor plakè dè bar de lumyèr
antr lè lam¨ dè jalouzi¨. Okun brui dan le vilaj. An ba, sur
le trotouar, pèrsone. Se silans épandu ogmantè la trankilité dè
choz¨. O louin, lè marto¨ dè kalfa¨ tanponè dè karèn¨, é
une briz lourd aportè la santer du goudron.

Le prinsipal divèrtisman étè le retour dè bark¨. Dè k'èl¨
avè dépasé lè baliz, èl¨ komansè à louvoyer. Ler¨ voual
dèsandè o deu tyèr dè ma¨; é, la mizèn gonflé kom un
balon, èl¨-z avansè, glisè dan le klapotman dè vag¨,
jusk'o milyeu du por, ou l'ankr tou-t à kou tonbè. Ansuit le
bato se plasè kontr le kè. Lè matlo¨ jetè par-desu le
bordaj dè pouason¨ palpitan¨; une fil de charèt¨ lè-z atandè,
é dè fam¨-z an bonè de koton s'élansè pour prandr lè
korbèy¨ é anbrasé ler¨-z om¨.

Une d'èl¨, un jour, aborda Félisité, ki peu de tan aprè antra dan
la chanbr, tout joyeuse. Èl avè retrouvé une ser; é Nastasie
Barette, fam Lerou, aparu, tenan un nourison à sa pouatrine, de
la min drouat un-n otr anfan, é à sa goch un peti mous lè
pouin¨ sur lè anch¨ é le bérè sur l'orèy.

O bou d'un kar d'er, Madam Obin la konjédya.

On lè rankontrè toujour o-z abor¨ de la kuizine, ou dan lè
promnad¨ ke l'on fezè. Le mari ne se montrè pa.

Félisité se pri d'afèksion pour eu¨. Èl le-r achta une kouvèrtur,
dè chemiz¨, un fourno; évidaman il¨ l'èksplouatè. Sèt
fèblès agasè Madam Obin, ki d'ayer n'èmè pa lè
familyarité¨ du neveu,--kar il tutoyait son fis¨;--é, kom Virjini
tousè é ke la sèzon n'étè plus bone, èl revin à Pon-l'Évèk.

M. Bourais l'éklèra sur le choua d'un kolèj. Selui de Caen pasè
pour le mèyer. Paul y fu-t envoyé; é fi bravman sè-z adyeu¨,
satisfè d'alé vivr dan-z une mèzon ou il orè dè kamarad¨.

Madam Obin se rézigna à l'élouagnman de son fis¨, pars k'il étè
indispansabl. Virjini y sonja de mouin-z an mouin. Félisité regrètè
son tapaj. Mè une okupasion vin la distrèr; à partir de Noèl,
èl mena tous¨ lè jour¨ la petit fiy o katéchizm.


      Iii

Kan èl avè fè à la port une jénuflèksion, èl s'avansè sou
la ot nèf antr la doubl lign dè chèz¨, ouvrè le ban de Madam
Obin, s'asseyait, é promnè sè yeu¨ otour d'èl.

Lè garson¨ à drouat, lè fiy¨ à goch, anplisè lè stal¨ du
ker; le kuré se tenè debou prè du lutrin; sur un vitray de
l'apsid, le Sin-Èspri dominè la Vyèrj; un-n otr la montrè à
jenou¨ devan l'Anfan-Jézu, é, dèryèr le tabèrnakl, un group an
boua reprézantè Sin-Michel tèrasan le dragon.

Le prètr fi d'abor un-n abréjé de l'Istouar-Sint. Èl croyait vouar
le paradi, le déluj, la tour de Babel, dè vil¨ tou-t an flam¨, dè
pepl¨ ki mourè, dè-z idol¨ ranvèrsé; é èl garda de sèt
éblouisman le rèspè du Trè-O é la krint de sa kolèr. Pui,
èl plera an-n ékoutan la Pasion. Pourkoua l'avè-t-il¨ krusifyé, lui
ki chérisè lè-z anfan¨, nourisè lè foul, gérisè lè
avegl, é avè voulu, par douser, nètr o milyeu dè povr¨, sur
le fumyé d'une établ? Lè semay¨, lè mouason¨, lè prèsouar¨,
tout sè choz¨ familyèr¨ don parl l'Évanjil, se trouvè dan
sa vi; le pasaj de Dyeu lè-z avè sanktifyé; é èl èma plus
tandreman lè-z agno¨ par amour de l'Agno, lè kolonb¨ à koz du
Sin-Èspri.

Èl avè pèn à imajiné sa pèrsone; kar il n'étè pa selman
ouazo, mè ankor un feu, é d'otr foua un soufl. S'è peu-ètr
sa lumyèr ki voltij la nui o bor¨ dè marékaj¨, son alèn ki
pous lè nué, sa voua ki ran lè kloch¨ armonyeuz¨; é èl
demerè dan-z une adorasion, jouisan de la frècher dè mur¨ é de
la trankilité de l'égliz.

Kan o dogm¨, èl n'y konprenè ryin, ne tacha mèm pa de
konprandr. Le kuré diskourè, lè-z anfan¨ résitè, èl finisè
par s'andormir; é se révèyè tou-t à kou, kan il¨ fezè-t an
s'an-n alan klaké ler¨ sabo¨ sur lè dal¨.

Se fu de sèt manyèr, à fors de l'antandr, k'èl apri le
katéchizm, son édukasion relijyeuz ayant été néglijé dan sa
jenès; é dè lor èl imita tout lè pratik de Virjini,
jeunè kom èl, se konfèsè avèk èl. A la Fèt-Dyeu, èl¨
fir ansanbl un repozouar.

La premyèr komunyon la tourmantè d'avans. Èl s'ajita pour lè
soulyé¨, pour le chaplè, pour le livr, pour lè gan¨. Avèk kèl
tranbleman èl èda sa mèr à l'abiyé!

Pandan tout la mès, èl éprouva une angouas. M. Bourais lui
kachè un koté du ker; mè just an fas, le troupo dè vyèrj¨
portan dè kourone¨ blanch¨ par-desu ler¨ voual abésé formè
kom un chan de nèj; é èl rekonèsè de louin la chèr petit à
son kou plus mignon é son atitud rekeyi. La kloch tinta. Lè
tèt¨ se courbèrent; il y u un silans. O-z ékla¨ de l'org, lè
chantr¨ é la foul antonèr l'_Agnus Dei_; pui le défilé dè
garson¨ komansa; é, aprè eu¨, lè fiy¨ se levèr. Pa à pa, é
lè min¨ jouint¨, èl¨-z alè vèr l'otèl tou-t iluminé,
s'ajnouyè sur la premyèr march, resevè l'osti
suksésivman, é dan le mèm ordr revnè à ler¨ pri-Dyeu.
Kan se fu le tour de Virjini, Félisité se pancha pour la vouar; é,
avèk l'imajinasion ke done lè vrè¨ tandrès¨, il lui sanbla
k'èl étè èl-mèm sèt anfan; sa figur devenè la syèn, sa
rob l'abiyè, son ker lui batè dan la pouatrine; o moman
d'ouvrir la bouch, an fèrman lè popyèr¨, èl manka s'évanouir.

Le landmin, de bone er, èl se prézanta dan la sakristi, pour
ke M. le kuré lui dona la komunyon. Èl la resu dévotman, mè
n'y gouta pa lè mèm délis¨.

Madam Obin voulè fèr de sa fiy une pèrsone akonpli; é, kom
Guyot ne pouvè lui montré ni l'anglè ni la muzik, èl rézolu de
la mètr an pansion ché lè-z Ursuline¨ d'Honfleur.

L'anfan n'objèkta ryin. Félisité soupirè, trouvan Madam insansibl.
Pui èl sonja ke sa mètrès, peu-ètr, avè rèzon. Sè choz¨
dépasè sa konpétans.

Anfin, un jour, une vyèy tapisyèr s'arèta devan la port; é il
an dèsandi une relijyeuz ki venè chèrché Madmouazèl. Félisité
monta lè bagaj¨ sur l'inpéryal, fi dè rekomandasion¨ o koché, é
plasa dan le kofr sis po¨ de konfitur¨ é une douzèn de pouar¨,
avèk un boukè de vyolèt¨.

Virjini, o dèrnyé moman, fu priz d'un gran sanglo; èl
anbrasè sa mèr ki la bèzè o fron-t an répétan:--«Alon! du
kouraj! du kouraj!» Le marchepyé se releva, la vouatur parti.

Alor Madam Obin u une défayans; é le souar tous¨ sè-z ami¨, le
ménaj Lormeau, Madam Lechaptois, sè demouazèl¨ Rochefeuille, M. de
Houppeville é Bourais se prézantèr pour la konsolé.

La privasion de sa fiy lui fu d'abor trè-douloureuz. Mè troua
foua la semèn èl an resevè une lètr, lè-z otr jour¨ lui
ékrivè, se promnè dan son jardin, lizè un peu, é de sèt fason
konblè le vid dè-z er¨.

Le matin, par abitud, Félisité antrè dan la chanbr de Virjini, é
regardè lè muray¨. Èl s'ennuyait de n'avouar plu-z à pégné sè
cheveu¨, à lui lasé sè botine¨, à la bordé dan son li, é de ne
plus vouar kontinuièlman sa jantiy figur, de ne plus la tenir par la
min kan èl¨ sortè ansanbl. Dan son dézevreman, èl essaya
de fèr de la dantèl. Sè doua¨ tro lour¨ kasè lè fis¨; èl
n'antandè à ryin, avè pèrdu le somèy, suivan son mo, étè «minée».

Pour «se dissiper», èl demanda la pèrmision de resevouar son neveu
Victor.

Il arivè le dimanch aprè la mès, lè jou roz¨, la pouatrine
nu, é santan l'oder de la kanpagn k'il avè travèrsé. Tou de
suit, èl drèsè son kouvèr. Il¨ déjenè l'un-n an fas de
l'otr; é, manjan èl-mèm le mouin posibl pour épargné la
dépans, èl le bourè tèlman de nouritur k'il finisè par
s'andormir. O premyé kou dè vèpr¨, èl le révèyè, brosè son
pantalon, nouè sa kravat, é se randè à l'égliz, appuyée sur son
bra dan-z un-n orgey matèrnèl.

Sè paran¨ le charjè toujour d'an tiré kèlk choz, soua-t un
pakè de kasonad, du savon, de l'o-de-vi, parfoua mèm de
l'arjan. Il aportè sè nip à rakomodé; é èl aksèptè sèt
bezogn, ereuz d'une okazyon ki le forsè à revenir.

O moua d'ou, son pèr l'anmna o kabotaj.

S'étè l'épok dè vakans¨. L'arivé dè-z anfan¨ la konsola. Mè
Paul devenè kaprisyeu, é Virjini n'avè plus l'aj d'ètr tutoyée,
se ki mètè une jèn, une baryèr antr èl¨.

Victor ala suksésivman à Morlai, à Dunkèrk é à Brighton; o
retour de chak voyage, il lui ofrè un kado. La premyèr foua, se
fu-t une bouat an kokiy¨; la segond, une tas à kafé; la trouazyèm,
un gran bonom an pin d'épis. Il anbèlisè, avè la tay
byin priz, un peu de moustach, de bon¨ yeu¨ fran¨, é un peti
chapo de kuir, plasé an-n aryèr kom un pilot. Il l'amuzè-t an lui
rakontan dè-z istouar¨ mélé de tèrm¨ eu007-03-0in¨.

Un lundi, 14 juiyè 1819 (èl n'oublia pa la dat), Victor anonsa
k'il étè angajé o lon kour, é, dan la nui du surlandmin, par
le pakbo de Honfleur, irè rejouindr sa goëlette, ki devè
démaré du Avr prochèneman. Il serè, peu-ètr, deu-z an¨ parti.

La pèrspèktiv d'une tèl apsans dézola Félisité; é pour lui dir
ankor adyeu, le mèrkredi souar, aprè le diné de Madam, èl chosa
dè galoch¨, é avala lè katr¨ lyeu¨ ki sépar Pon-l'Évèk de
Honfleur.

Kan èl fu devan le Kalvèr, o lyeu de prandr à goch, èl
pri à drouat, se pèrdi dan dè chantyé¨, revin sur sè pa; dè
jan¨ k'èl akosta l'angajèr à se até. Èl fi le tour du basin
ranpli de navir¨, se ertè kontr dè-z amar¨; pui le tèrin
s'abèsa, dè lumyèr¨ s'antr-krouazèr, é èl se kru fol, an
apèrsevan dè chevo¨ dan le syèl.

O bor du kè, d'otr énisè, effrayés par la mèr. Un palan
ki lè-z anlvè lè dèsandè dan-z un bato, ou dè voyageurs se
bouskulè antr lè barik¨ de sidr, lè panyé¨ de fromaj, lè
sak¨ de grin; on-n antandè chanté dè poul¨, le kapitèn jurè; é
un mous rèstè akoudé sur le bosouar, indiféran à tou sela.
Félisité, ki ne l'avè pa rekonu, kriyè: «Victor!» il leva la tèt;
èl s'élansè, kan on retira l'échèl tou-t à kou.

Le pakbo, ke dè fam¨ alè-t an chantan, sorti du por. Sa
manbrur krakè, lè vag¨ pezant¨ fouètè sa prou. La voual
avè tourné, on ne vi plus pèrsone;--é, sur la mèr arjanté par la
lune, il fezè une tach nouar ki palisè toujour, s'anfonsa,
disparu.

Félisité, an pasan prè du Kalvèr, voulu rekomandé à Dyeu se
k'èl chérisè le plus; é èl priya pandan lontan, debou, la
fas bégné de pler¨, lè yeu¨ vèr lè nuiaj¨. La vil dormè, dè
douanyé¨ se promnè; é de l'o tonbè san diskontinué par lè
trou¨ de l'ékluz, avèk un brui de toran. Deu-z er¨ sonèr.

Le parlouar n'ouvrirè pa avan le jour. Un retar, byin sur,
kontrarirè Madam; é, malgré son dézir d'anbrasé l'otr anfan,
èl s'an retourna. Lè fiy¨ de l'obèrj s'évèyè, kom èl
antrè dan Pon-l'Évèk.

Le povr gamin duran dè moua alè donk roulé sur lè flo¨! Sè
présédan¨ voyages ne l'avè pa effrayée. De l'Angleterre é de la
Bretagne, on revnè; mè l'Amérique, lè Koloni¨, lè-z Iles, sela
étè pèrdu dan-z une réjyon insèrtèn, à l'otr bou du mond.

Dè lor, Félisité pansa èkskluzivman à son neveu. Lè jour¨ de solèy,
èl se tourmantè de la souaf; kan il fezè de l'oraj, krègnè
pour lui la foudr. An-n ékoutan le van ki grondè dan la cheminé é
anportè lè-z ardouaz¨, èl le voyait batu par sèt mèm tanpèt, o
somè d'un ma frakasé, tou le ko-z an-n aryèr, sou-z une nap
d'ékum; ou byin,--souvenir¨ de la jéografi an-n èstanp¨,--il étè manjé
par lè sovaj¨, pri dan-z un boua par dè sinj¨, se mourè le lon
d'une plaj dézèrt. É jamè èl ne parlè de sè-z inkyétud¨.

Madam Obin-n an-n avè d'otr sur sa fiy.

Lè bone¨ ser¨ trouvè k'èl étè afèktuieuz, mè délikat.
La mouindr émosion l'énèrvè. Il falu abandoné le pyano.

Sa mèr ègzijè du kouvan une korèspondans réglé. Un matin ke le
fakter n'étè pa venu, èl s'inpasyanta; é èl marchè dan la
sal, de son fotey à la fenètr. S'étè vrèman èkstraordinèr!
depui katr¨ jour¨, pa de nouvèl¨!

Pour k'èl se konsola par son ègzanpl, Félisité lui di:

--«Moua, madam, vouala sis moua ke je n'an-n é resu!...»

--«De ki donk?...»

La sèrvant réplika dousman:

--«Mè... de mon neveu!»

--«A! votr neveu!» É, osan lè-z épol, Madam Obin repri sa
promnad, se ki voulè dir: «Je n'y pansè pa!... O surplu, je
m'an mok! un mous, un geu, bèl afèr!... tandis ke ma
fiy... Sonjé donk!...»

Félisité, byin ke nouri dan la rudès, fu-t indigné kontr Madam,
pui oublia.

Il lui parèsè tou sinpl de pèrdr la tèt à l'okazyon de la petit.

Lè deu-z anfan¨ avè une inportans égal; un lyin de son ker lè
unisè, é ler¨ dèstiné devè ètr la mèm.

Le farmasyin lui apri ke le bato de Victor étè arivé à la
Avane. Il avè lu se ransègnman dan-z une gazèt.

A koz dè sigar¨, èl imajinè la Avane un pays ou l'on ne fè
pa otr choz ke de fumé, é Victor sirkulè parmi dè nègr¨ dan
un nuiaj de taba. Pouvè-t-on «an ka de bezouin» s'an retourné par
tèr? A kèl distans étè-se de Pon-l'Évèk? Pour le savouar, èl
intèroja M. Bourais.

Il atègni son atlas, pui komansa dè-z èksplikasion¨ sur lè
longitudes; é il avè un bo sourir de kuistr devan l'aurisman
de Félisité. Anfin, avèk son port-crayon, il indika dan lè
dékoupur¨ d'une tach oval un pouin nouar, inpèrsèptibl, an-n ajoutan;
«Voici.» Èl se pancha sur la kart; se rézo de lign¨ koloryé
fatigè sa vu, san lui ryin-n aprandr; é Bourais, l'invitan à dir
se ki l'anbarasè, èl le priya de lui montré la mèzon ou
demerè Victor. Bourais leva lè bra, il étèrnuia, ri énorméman; une
kander parèy èksitè sa joua; é Félisité n'an konprenè pa le
motif,--èl ki s'atandè peu-ètr à vouar jusk'o portrè de son
neveu, tan son intélijans étè borné!

Se fu kinz jour¨ aprè ke Liébard, à l'er du marché kom
d'abitud, antra dan la kuizine, é lui remi une lètr k'envoyait
son bo-frèr. Ne sachan lir okun dè deu, èl u rekour à sa
mètrès.

Madam Obin, ki kontè lè may¨ d'un triko, le poza prè d'èl,
dékachta la lètr, trésayi, é, d'une voua bas, avèk un regar
profon:

--«S'è-t un maler... k'on vou-z anons. Votr neveu...»

Il étè mor. On n'an dizè pa davantaj.

Félisité tonba sur une chèz, an s'appuyant la tèt à la klouazon, é
fèrma sè popyèr¨, ki devinr roz¨ tou-t à kou. Pui, le fron
bésé, lè min¨ pandant¨, l'ey fiks, èl répétè par intèrval¨:

--«Povr peti ga! povr peti ga!»

Liébard la konsidérè-t an-n ègzalan dè soupir¨. Madam Obin tranblè un
peu.

Èl lui propoza d'alé vouar sa ser, à Trouville.

Félisité répondi, par un jèst, k'èl n'an-n avè pa bezouin.

Il y u un silans. Le bonom Liébard juja konvnabl de se retiré.

Alor èl di:

--«Sa ne ler fè ryin, à eu¨!»

Sa tèt retonba; é machinalman èl soulvè, de tan à otr, lè
long¨ éguiy sur la tabl à ouvraj.

Dè fam¨ pasèr dan la kour avèk un bard d'ou dégouttelait du linj.

An lè-z apèrsevan par lè karo¨, èl se rapla sa lésiv; l'ayant
koulé la vèy, il falè ojourd'ui la rinsé; é èl sorti de
l'aparteman.

Sa planch é son tono étè o bor de la Toucques. Èl jeta sur
la bèrj un ta de chemiz¨, retrousa sè manch¨, pri son batouar; é
lè kou¨ for¨ k'èl donè s'antandè dan lè-z otr jardin¨ à
koté. Lè préri¨ étè vid, le van ajitè la rivyèr; o fon,
de grand¨ èrb¨ s'y panchè, kom dè chevlur¨ de kadavr¨
flotan dan l'o. Èl retenè sa douler, jusk'o souar fu
trè-brav; mè, dan sa chanbr, èl s'y abandona, à pla vantr sur
son matla, le vizaj dan l'oréyé, é lè deu pouin¨ kontr lè
tanp¨.

Bokou plus tar, par le kapitèn de Victor lui-mèm, èl konu lè
sirkonstans¨ de sa fin. On l'avè tro ségné à l'opital, pour la
fyèvr jone. Katr¨ mèdesin¨ le tenè à la foua. Il étè mor
imédyatman, é le chèf avè di:

--«Bon! ankor un!»

Sè paran¨ l'avè toujour trété avèk barbari. Èl èma myeu ne
pa lè revouar; é il¨ ne fi-t okune avans, par oubli, ou
andursisman de mizérabl¨.

Virjini s'afèblisè.

Dè-z oprésion¨, de la tou, une fyèvr kontinuièl é dè marbrur¨ o
pomèt¨ déslè kèlk afèksion profond. M. Poupart avè
konséyé un séjou-r an Provence. Madam Obin s'y désida, é u tou de
suit repri sa fiy à la mèzon, san le klima de Pon-l'Évèk.

Èl fi un-n aranjman avèk un louer de vouatur, ki la menè o
kouvan chak mardi. Il y a dan le jardin une tèras d'ou l'on
dékouvr la Sèn. Virjini s'y promnè à son bra, sur lè fey¨
de panpr tonbé. Kèlkefoua le solèy travèrsan lè nuiaj¨ la
forsè à kligné sè popyèr¨, pandan k'èl regardè lè voual o
louin é tou l'orizon, depui le chato de Tancarville jusk'o
far¨ du Avr. Ansuit on se repozè sou la tonèl. Sa mèr
s'étè prokuré un peti fu d'èksèlan vin de Malaga; é, ryan à
l'idé d'ètr griz, èl an buvè deu doua¨, pa davantaj.

Sè fors reparur. L'oton s'ékoula dousman. Félisité rasurè
Madam Obin. Mè, un souar k'èl avè été o-z anviron¨ fèr une
kours, èl rankontra devan la port le kabriyolè de M. Poupart; é il
étè dan le vèstibul. Madam Obin nouè son chapo.

--«Donnez-moua ma chofrèt, ma bours, mé gan¨; plus vit donk!»

Virjini avè une fluksion de pouatrine; s'étè peu-ètr dézèspéré.

--«Pa ankor!» di le mèdesin; é tous¨ deu montèr dan la vouatur,
sou dè flokon¨ de nèj ki tourbiyonè. La nui alè venir. Il
fezè trè-froua.

Félisité se présipita dan l'égliz, pour alumé un syèrj. Pui èl
kouru aprè le kabriyolè, k'èl rejouagni une er plus tar, sota
léjèrman par dèryèr, ou èl se tenè o torsad¨, kan une
réflèksion lui vin: «La kour n'étè pa fèrmé! si dè voler
s'introduizè?» É èl dèsandi.

Le landmin, dè l'ob, èl se prézanta ché le dokter. Il étè
rantré, é reparti à la kanpagn. Pui èl rèsta dan l'obèrj,
croyant ke dè-z inkonu¨ aportrè une lètr. Anfin, o peti jour,
èl pri la dilijans de Lisieu.

Le kouvan se trouvè o fon d'une ruièl èskarpé. Vèr le milyeu,
èl antandi dè son¨ étranj¨, un gla de mor. «S'è pour d'otr,»
pansa-t-èl; é Félisité tira vyolaman le marto.

O bou de pluzyer minut, dè savat¨ se trènèr, la port
s'antr-baya, é une relijyeuz paru.

La bone ser avèk un-n èr de konponksion di k'«èl venè de
pasé». An mèm tan, le gla de Sin-Léonar redoublè.

Félisité parvin o segon étaj.

Dè le sey de la chanbr, èl apèrsu Virjini étalé sur le do, lè
min¨ jouint¨, la bouch ouvèrt, é la tèt an-n aryèr sou-z une kroua
nouar s'inklinan vèr èl, antr lè rido¨ imobil¨, mouin pal¨
ke sa figur. Madam Obin, o pyé de la kouch k'èl tenè dan sè
bra, pousè dè okè¨ d'agoni. La supéryer étè debou, à
drouat. Troua chandelyé¨ sur la komod fezè dè tach rouj¨, é
le brouyar blanchisè lè fenètr¨. Dè relijyeuz¨ anportèr Madam
Obin.

Pandan deu nui¨, Félisité ne kita pa la mort. Èl répétè lè
mèm priyèr¨, jetè de l'o bénit sur lè dra¨, revnè s'asouar,
é la kontanplè. A la fin de la premyèr vèy, èl remarka ke la
figur avè joni, lè lèvr¨ bleuirent, le né se pinsè, lè yeu¨
s'anfonsè. Èl lè bèza pluzyer foua; é n'u pa éprouvé un
imans étoneman si Virjini lè-z u rouvèr; pour de parèy¨ am¨
le surnaturèl è tou sinpl. Èl fi sa toualèt, l'anvlopa de son
linsel, la dèsandi dan sa byèr, lui poza une kourone, étala sè
cheveu¨. Il¨-z étè blon¨, é èkstraordinèr¨ de longer à son aj.
Félisité an koupa une gros mèch, don-t èl glisa la mouatyé dan sa
pouatrine, rézolu à ne jamè s'an désézir.

Le kor fu ramené à Pon-l'Évèk, suivan lè-z intantyon¨ de Madam
Obin, ki suivè le korbiyar, dan-z une vouatur fèrmé.

Aprè la mès, il falu ankor troua kar¨ d'er pour atindr le
simetyèr. Paul marchè-t an tèt é sanglotè. M. Bourais étè
dèryèr, ansuit lè prinsipo¨ abitan¨, lè fam¨, kouvèrt de
mant¨ nouar¨, é Félisité. Èl sonjè à son neveu, é, n'ayant pu
lui randr sè-z oner¨, avè un surkroua de tristès, kom si on
l'u antéré avèk l'otr.

Le dézèspouar de Madam Obin fu-t ilimité.

D'abor èl se révolta kontr Dyeu, le trouvan injust de lui avouar
pri sa fiy,--èl ki n'avè jamè fè de mal, é don la
konsyans étè si pur! Mè non! èl orè du l'anporté dan le
Midi. D'otr dokter¨ l'orè sové! Èl s'akuzè, voulè la
rejouindr, kriyè-t an détrès o milyeu de sè rèv. Un, surtou,
l'obsédè. Son mari, kostumé kom un matlo, revnè d'un lon
voyage, é lui dizè-t an pleran k'il avè resu l'ordr d'anmné
Virjini. Alor il¨ se konsèrtè pour dékouvrir une kachèt kèlk
par.

Une foua, èl rantra du jardin, boulvèrsé. Tou-t à l'er (èl
montrè l'androua) le pèr é la fiy lui étè aparu l'un-n oprè
de l'otr, é il¨ ne fezè ryin; il¨ la regardè.

Pandan pluzyer moua, èl rèsta dan sa chanbr, inèrt. Félisité la
sèrmonè dousman; il falè se konsèrvé pour son fis¨, é pour
l'otr, an souvenir «d'èl».

--«Èl?» reprenè Madam Obin, kom se révèyan. «A! oui!... oui!...
Vou ne l'oublié pa!» Aluzyon o simetyèr, k'on lui avè
skrupuleuzman défandu.

Félisité tous¨ lè jour¨ s'y randè.

A katr¨ er¨ présiz¨, èl pasè o bor dè mèzon¨, montè la
kot, ouvrè la baryèr, é arivè devan la tonb de Virjini.
S'étè une petit kolone de marbr roz, avèk une dal dan le ba,
é dè chèn¨ otour anfèrman un jardinè. Lè plat¨-band
disparèsè sou-z une kouvèrtur de fler¨. Èl arozè ler¨
fey¨, renouvlè le sabl, se mètè à jenou¨ pour myeu labouré
la tèr. Madam Obin, kan èl pu y venir, an-n éprouva un soulajman,
une èspès de konsolasion.

Pui dè-z ané¨ s'ékoulèr, tout parèy¨ é san-z otr épizod¨
ke le retour dè grand¨ fèt: Pak, l'Asonpsion, la Tousin. Dè
évèneman¨ intéryer¨ fezè une dat, ou l'on se reportè plus
tar. Insi, an 1825, deu vitriyé¨ badijonèr le vèstibul; an
1827, une porsion du toua, tonban dan la kour, fayi tué un-n om.
L'été de 1828, se fu-t à Madam d'ofrir le pin béni; Bourais, vèr
sèt épok, s'apsanta mystérieusement; é lè-z ansyèn¨ konèsans¨
peu à peu s'an-n alèr: Guyot, Liébard, Madam Lechaptois, Robelin,
l'onkl Gremanville, paralysé depui lontan.

Une nui, le kondukter de la mal-post anonsa dan Pon-l'Évèk la
Révolusion de Juiyè. Un sou-préfè nouvo, peu de jour¨ aprè, fu
nomé: le baron de Larsonnière, e-konsul an-n Amérique, é ki avè ché
lui, outr sa fam, sa bèl-ser avèk troua demouazèl¨, asé
grand¨ déja. On lè-z apèrsevè sur ler gazon, abiyé de blouz
flotant¨; èl¨ posédè un nègr é un pèrokè. Madam Obin u
ler vizit, é ne manka pa de la randr. Du plus louin k'èl¨
parèsè, Félisité akourè pour la prèvnir. Mè une choz étè
sel kapabl de l'émouvouar, lè lètr¨ de son fis¨.

Il ne pouvè suivr okune karyèr, étan apsorbé dan lè-z èstaminè¨.
Èl lui payait sè dèt¨; il an refezè d'otr; é lè soupir¨ ke
pousè Madam Obin, an trikotan prè de la fenètr, arivè à
Félisité, ki tournè son rouè dan la kuizine.

Èl¨ se promnè ansanbl le lon de l'èspalyé; é kozè
toujour de Virjini, se demandan si tèl choz lui orè plu, an
tèl okazyon se k'èl u di probableman.

Tout sè petit¨ afèr okupè un plakar dan la chanbr à deu
li¨. Madam Obin lè-z inspèktè le mouin souvan posibl. Un jour
d'été, èl se rézigna; é dè papiyon¨ s'anvolèr de l'armouar.

Sè rob¨ étè-t an lign sou-z une planch ou il y avè troua poupé¨,
dè sèrso¨, un ménaj, la kuvèt ki lui sèrvè. Èl¨ retirèr
égalman lè jupon¨, lè ba, lè mouchouar¨, é lè-z étandir sur lè
deu kouch, avan de lè repliyé. Le solèy éklèrè sè povr¨
objè¨, an fezè vouar lè tach, é dè pli¨ formé par lè
mouvman¨ du kor. L'èr étè cho é bleu, un mèrl gazouyè,
tou sanblè vivr dan-z une douser profond. Èl¨ retrouvèr un
peti chapo de peluch, à lon¨ poual¨, kouler maron; mè il étè
tou manjé de vèrmine. Félisité le réklama pour èl-mèm. Ler¨ yeu¨ se
fiksèr l'une sur l'otr, s'anplir de larm¨; anfin la mètrès
ouvri sè bra, la sèrvant s'y jeta; é èl¨ s'étrègnir,
satisfezan ler douler dan-z un bézé ki lè-z égalizè.

S'étè la premyèr foua de ler vi, Madam Obin n'étan pa d'une
natur èkspansiv. Félisité lui an fu rekonèsant kom d'un
byinfè, é dézormè la chéri avèk un dévouman bèstyal é une
vénérasion relijyeuz.

La bonté de son ker se dévlopa.

Kan èl antandè dan la ru lè tanbour¨ d'un réjiman-t an march,
èl se mètè devan la port avèk une kruch de sidr, é ofrè à
bouar o solda¨. Èl souagna dè kolérik¨. Èl protéjè lè
Polonè; é mèm il y an-n u un ki déklarè la voulouar épouzé. Mè
il¨ se fachèr; kar un matin, an rantran de l'anjélus, èl le trouva
dan sa kuizine, ou il s'étè introdui, é akomodé une vinègrèt
k'il manjè trankilman.

Aprè lè Polonè, se fu le pèr Colmiche, un vyèyar pasan pour
avouar fè dè-z orer¨-z an 93. Il vivè o bor de la rivyèr, dan lè
dékonbr¨ d'une porcheri. Lè gamin¨ le regardè par lè fant¨ du
mur, é lui jetè dè kayou¨ ki tonbè sur son graba, ou il
jizè, kontinuièlman sekoué par un katar, avèk dè cheveu¨
trè-lon¨, lè popyèr¨ anflamé, é o bra une tumer plus gros
ke sa tèt. Èl lui prokura du linj, tacha de nettoyer son bouj,
rèvè à l'établir dan le fourni, san k'il jèna Madam. Kan le
kansèr u krevé, èl le pansa tous¨ lè jour¨, kèlkefoua lui
aportè de la galèt, le plasè o solèy sur une bot de pay;
é le povr vyeu, an bavan é-t an tranblan, la remèrsiyè de sa voua
étint, krègnè de la pèrdr, alonjè lè min¨ dè k'il la
voyait s'élouagné. Il mouru; èl fi dir une mès pour le repo de
son am.

Se jour-la, il lui advin un gran boner: o moman du diné, le nègr
de Madam de Larsonnière se prézanta, tenan le pèrokè dan sa kaj,
avèk le baton, la chèn é le kadna. Un biyè de la barone
anonsè à Madam Obin ke, son mari étan èlvé à une préfèktur, il¨
partè le souar; é èl la priyè d'aksèpté sè-t ouazo, kom un
souvenir, é-t an témouagnaj de sè rèspè¨.

Il okupè depui lontan l'imajinasion de Félisité, kar il venè
d'Amérique; é se mo lui raplè Victor, si byin k'èl s'an
informè oprè du nègr. Une foua mèm èl avè di:--«S'è Madam
ki serè-t ereuz de l'avouar!»

Le nègr avè redi le propo à sa mètrès, ki, ne pouvan
l'anmné, s'an débarasè de sèt fason.


      Iv

Il s'aplè Loulou. Son kor étè vèr, le bou de sè-z èl¨ roz,
son fron bleu, é sa gorj doré.

Mè il avè la fatigant mani de mordr son baton, s'arachè lè
plum, éparpiyè sè-z ordur¨, répandè l'o de sa bègnouar; Madam
Obin, k'il ennuyait, le dona pour toujour à Félisité.

Èl antrepri de l'instruir; byinto il répéta: «Charman garson!
Sèrviter, mesyeu! Je vou salu, Mari!» Il étè plasé oprè de la
port, é pluzyer s'étonè k'il ne répondi pa o non de
Jacquot, puisk tous¨ lè pèrokè¨ s'apèl Jacquot. On le
konparè à une dind, à une buch: otan de kou¨ de pouagnar pour
Félisité! Étranj obstinasion de Loulou, ne parlan plus du moman k'on
le regardè!

Néanmouin il rechèrchè la konpagni; kar le dimanch, pandan ke sè
demouazèl¨ Rochefeuille, mesyeu de Houppeville é de nouvo¨
abitué: Onfroy l'apotikèr, mesyeu Varin é le kapitèn Mathieu,
fezè ler parti de kart¨, il kognè lè vitr avèk sè-z èl¨,
é se démnè si furyeuzman k'il étè inposibl de s'antandr.

La figur de Bourais, san dout, lui parèsè trè-drol. Dè k'il
l'apèrsevè, il komansè à rir, à rir de tout sè fors. Lè
ékla¨ de sa voua bondisè dan la kour, l'éko lè répétè, lè
vouazin¨ se mètè à ler¨ fenètr¨, ryè osi; é, pour n'ètr
pa vu du pèrokè, M. Bourais se koulè le lon du mur, an
disimulan son profil avèk son chapo, atègnè la rivyèr, pui
antrè par la port du jardin; é lè regar¨ k'il envoyait à l'ouazo
mankè de tandrès.

Loulou avè resu du garson bouché une chiknod, s'étan pèrmi
d'anfonsé la tèt dan sa korbèy; é depui lor il tachè toujour
de le pinsé à travèr sa chemiz. Fabu menasè de lui tordr le kou,
byin k'il ne fu pa kruèl, malgré le tatouaj de sè bra é sè gro
favori¨. O kontrèr! il avè pluto du panchan pour le pèrokè,
jusk'à voulouar, par umer jovyal, lui aprandr dè juron¨. Félisité,
ke sè manyèr¨ effrayaient, le plasa dan la kuizine. Sa chènèt fu
retiré, é il sirkulè par la mèzon.

Kan il dèsandè l'èskalyé, il appuyait sur lè march la kourb de
son bèk, levè la pat drouat, pui la goch; é èl avè per
k'une tèl gymnastique ne lui causât dè-z étourdisman¨. Il devin
malad, ne pouvè plus parlé ni manjé. S'étè sou sa lang une
épèser, kom an-n on lè poul¨ kèlkefoua. Èl le géri, an
arachan sèt pélikul avèk sè-z ongl¨. M. Paul, un jour, u
l'inprudans de lui souflé o narine¨ la fumé d'un sigar; une otr
foua ke Madam Lormeau l'agasè du bou de son onbrèl, il an-n apa la
virole; anfin, il se pèrdi.

Èl l'avè pozé sur l'èrb pour le rafréchir, s'apsanta une minut;
é, kan èl revin, plus de pèrokè! D'abor èl le chèrcha dan
lè buison¨, o bor de l'o é sur lè toua¨, san-z ékouté sa
mètrès ki lui kriyè:--«Prenez donk gard! vou-z èt fol!» Ansuit
èl inspèkta tous¨ lè jardin¨ de Pon-l'Évèk; é èl arètè lè
pasan¨.--«Vou n'oryé pa vu, kèlkefoua, par azar, mon
pèrokè?» A seu ki ne konèsè pa le pèrokè, èl an
fezè la dèskripsion. Tou-t à kou, èl kru distingé dèryèr lè
moulin¨, o ba de la kot, une choz vèrt ki voltijè. Mè o o
de la kot, ryin! Un port-bal lui afirma k'il l'avè rankontré
tou-t à l'er, à Sin-Melaine, dan la boutik de la mèr Simon. Èl
y kouru. On ne savè pa se k'èl voulè dir. Anfin èl rantra,
épuizé, lè savat¨-z an lanbo¨, la mor dan l'am; é, asiz o
milyeu du ban, prè de Madam, èl rakontè tout sè démarch¨,
kan un poua léjé lui tonba sur l'épol, Loulou! Ke dyabl avè-t-il
fè? Peu-ètr k'il s'étè promné o-z anviron¨!

Èl u du mal à s'an remètr, ou pluto ne s'an remi jamè.

Par suit d'un refrouadisman, il lui vin une anjine; peu de tan
aprè, un mal d'orèy¨. Troua an¨ plus tar, èl étè sourd; é
èl parlè trè-o, mèm à l'égliz. Byin ke sè péché orè pu
san dézoner pour èl, ni inkonvényan pour le mond, se répandr à
tous¨ lè kouin¨ du dyosèz, M. le kuré juja konvnabl de ne plus
resevouar sa konfésion ke dan la sakristi.

Dè bourdoneman¨ iluzouar¨-z achvè de la troublé. Souvan sa
mètrès lui dizè:--«Mon Dyeu! kom vou-z èt bèt!» èl
réplikè:--«Oui, Madam,» an chèrchan kèlk choz otour d'èl.

Le peti sèrkl de sè-z idé¨ se rétrési ankor, é le kariyon dè
kloch¨, le mujisman dè beu¨, n'ègzistè plus. Tous¨ lè-z ètr¨
fonksionè avèk le silans dè fantom¨. Un sel brui arivè
mintnan à sè-z orèy¨, la voua du pèrokè.

Kom pour la distrèr, il reproduizè le tik tak du tournebroch,
l'apèl égu d'un vander de pouason, la si du menuizyé ki lojè
an fas; é, o kou¨ de la sonèt, imitè Madam Obin,--«Félisité! la
port! la port!»

Il¨-z avè dè dyalog¨, lui, débitan à sasyété lè troua fraz de
son répèrtouar, é èl, y répondan par dè mo¨ san plus de suit,
mè ou son ker s'épanchè. Loulou, dan son izolman, étè prèsk
un fis¨, un-n amoureu. Il èskaladè sè doua¨, mordiyè sè lèvr¨,
se kranponè à son fichu; é, kom èl panchè son fron-t an
branlan la tèt à la manyèr dè nouris¨, lè grand¨ èl¨ du bonè
é lè-z èl¨ de l'ouazo frémisè ansanbl.

Kan dè nuiaj¨ s'amonslè é ke le tonèr grondè, il pousè
dè kri¨, se raplan peu-ètr lè-z ondé¨ de sè forè¨ natal¨. Le
ruisèlman de l'o èksitè son délir; il voltè épèrdu, montè
o plafon, ranvèrsè tou, é par la fenètr alè barboté dan le
jardin; mè revnè vit sur un dè chenè¨, é, sotiyan pour
séché sè plum, montrè tanto sa keu, tanto son bèk.

Un matin du tèribl ivèr de 1837, k'èl l'avè mi devan la
cheminé, à koz du froua, èl le trouva mor, o milyeu de sa kaj,
la tèt an ba, é lè-z ongl¨ dan lè fis¨ de fèr. Une konjèstyon
l'avè tué, san dout? Èl kru à un-n anpouazoneman par le pèrsi;
é, malgré l'apsans de tout prev¨, sè soupson¨ portèr sur Fabu.
Èl plera tèlman ke sa mètrès lui di: «Eh byin! fèt-le
anpayé!»

Èl demanda konsèy o farmasyin, ki avè toujour été bon pour le
pèrokè.

Il ékrivi o Avr. Un sèrtin Fellacher se charja de sèt bezogn.
Mè, kom la dilijans égarè parfoua lè koli, èl rézolu de le
porté èl-mèm jusk'à Honfleur.

Lè pomyé¨ san fey¨ se suksédè o bor¨ de la rout. De la
glas kouvrè lè fosé¨. Dè chyin¨ aboyaient otour dè fèrm; é
lè min¨ sou son mantlè, avèk sè peti¨ sabo¨ nouar¨ é son kaba,
èl marchè prèsteman, sur le milyeu du pavé.

Èl travèrsa la forè, dépasa le O-Chèn, atègni Sin-Gatien.

Dèryèr èl, dan-z un nuiaj de pousyèr é anporté par la désant,
une mal-post o gran galo se présipitè kom une tronb. An
voyant sèt fam ki ne se déranjè pa, le kondukter se drèsa
par-desu la kapot, é le postiyon kriyè osi, pandan ke sè
katr¨ chevo¨ k'il ne pouvè retenir aksélérè ler trin; lè
deu premyé¨ la frolè; d'une sekous de sè gid, il lè jeta
dan le débor, mè furyeu releva le bra, é à plèn volé, avèk son
gran fouè, lui singla du vantr o chignon un tèl kou k'èl tonba
sur le do.

Son premyé jèst, kan èl repri konèsans, fu d'ouvrir son
panyé. Loulou n'avè ryin, ereuzman. Èl santi une brulur à la
jou drouat; sè min¨ k'èl y porta étè rouj¨. Le san koulè.

Èl s'asi sur un mètr de kayou¨, se tanpona le vizaj avèk son
mouchouar, pui èl manja une krout de pin, miz dan son panyé par
prékosion, é se konsolè de sa blésur an regardan l'ouazo.

Arivé o somè d'Équemauville, èl apèrsu lè lumyèr¨ de Honfleur
ki sintiyè dan la nui kom une kantité d'étoual; la mèr,
plus louin, s'étalè konfuzéman. Alor une fèblès l'arèta; é la
mizèr de son anfans, la désèpsion du premyé amour, le dépar de son
neveu, la mor de Virjini, kom lè flo¨ d'une maré, revinr à la
foua, é, lui montan à la gorj, l'étoufè.

Pui èl voulu parlé o kapitèn du bato; é, san dir se k'èl
envoyait, lui fi dè rekomandasion¨.

Fellacher garda lontan le pèrokè. Il le promètè toujour pour
la semèn prochèn; o bou de sis moua, il anonsa le dépar d'une
kès; é il n'an fu plus kèstyon. S'étè à krouar ke jamè Loulou
ne revyindrè. «Il¨ me l'oron volé!» pansè-èl. Anfin il
ariva,--é splandid, droua sur une branch d'arbr, ki se visè dan
un sokl d'akajou, une pat an l'èr, la tèt oblik, é mordan une
noua, ke l'anpayer par amour du grandyoz avè doré.

Èl l'anfèrma dan sa chanbr.

Sè-t androua, ou èl admètè peu de mond, avè l'èr tou-t à la foua
d'une chapèl é d'un bazar, tan il kontnè d'objè¨ relijyeu é de
choz¨ étéroklit¨.

Une grand armouar jènè pour ouvrir la port. An fas de la fenètr
surplonban le jardin, un-n ey de bef regardè la kour; une tabl,
prè du li de sangl, suportè un po à l'o, deu pègn é un
kub de savon bleu dan-z une asyèt ébréché. On voyait kontr lè
mur¨: dè chaplè¨, dè méday¨, pluzyer bone¨ Vyèrj¨, un
bénityé-r an noua de koko; sur la komod, kouvèrt d'un dra kom un
otèl, la bouat an kokiyaj¨ ke lui avè doné Victor; pui un
arozouar é un balon, dè kayé¨ d'ékritur, la jéografi an
èstanp¨, une pèr de botine¨; é o klou du mirouar, akroché par sè
ruban¨, le peti chapo de peluch! Félisité pousè mèm se janr de
rèspè si louin, k'èl konsèrvè une dè redingot¨ de Mesyeu.
Tout lè vyèyri¨ don ne voulè plus Madam Obin, èl lè prenè
pour sa chanbr. S'è-t insi k'il y avè dè fler¨ artifisyèl¨-z o
bor de la komod, é le portrè du kont d'Artois dan l'anfonsman
de la lukarn.

O moyan d'une planchèt, Loulou fu-t établi sur un kor de cheminé
ki avansè dan l'aparteman. Chak matin, an s'évèyan, èl
l'apèrsevè à la klarté de l'ob; é se raplè alor lè jour¨
disparu¨, é d'insignifyant¨-z aksion¨ jusk'an ler¨ mouindr¨ détay¨,
san douler, plèn de trankilité.

Ne komunikan avèk pèrsone, èl vivè dan-z une torper de
somnanbul. Lè prosésion¨ de la Fèt-Dyeu la ranimè. Èl alè
kété ché lè vouazine¨ dè flanbo¨ é dè payason¨, afin
d'anbélir le repozouar ke l'on drèsè dan la ru.

A l'égliz, èl kontanplè toujour le Sin-Èspri, é obsèrva k'il
avè kèlk choz du pèrokè. Sa resanblans lui paru ankor plus
manifèst sur une imaj d'Épinal, reprézantan le batèm de
Notr-Sègner. Avèk sè-z èl¨ de pourpr é son kor d'èmerod,
s'étè vrèman le portrè de Loulou.

L'ayant achté, èl le suspandi à la plas du kont d'Artois,--de sort
ke, du mèm kou d'ey, èl lè voyait ansanbl. Il¨ s'asosyèr
dan sa pansé, le pèrokè se trouvan sanktifyé par se rapor avèk
le Sin-Èspri, ki devenè plus vivan à sè yeu¨ é intélijibl. Le
Pèr, pour s'énonsé, n'avè pu chouazir une kolonb, puisk sè
bèt¨-la n'on pa de voua, mè pluto un dè-z ansètr¨ de Loulou. É
Félisité priyè-t an regardan l'imaj, mè de tan à otr se tournè
un peu vèr l'ouazo.

Èl u anvi de se mètr dan lè demouazèl¨ de la Vyèrj. Madam
Obin l'an disuiada.

Un-n évèneman konsidérabl surji: le maryaj de Paul.

Aprè avouar été d'abor klèr de notèr, pui dan le komèrs, dan la
douane, dan lè kontribusion¨, é mèm avouar komansé dè démarch¨
pour lè-z o¨ é forè¨, à trant-si-z an¨, tou-t à kou, par une
inspirasion du syèl, il avè dékouvèr sa voua: l'anrjistreman! é y
montrè de si ot¨ fakulté¨ k'un vérifikater lui avè ofèr sa
fiy, an lui promètan sa protèksion.

Paul, devenu séryeu, l'amna ché sa mèr.

Èl dénigra lè-z uzaj¨ de Pon-l'Évèk, fi la prinsès, blèsa
Félisité. Madam Obin, à son dépar, santi un-n alèjman.

La semèn suivant, on-n apri la mor de M. Bourais, an bas Bretagne,
dan-z une obèrj. La rumer d'un suisid se konfirma; dè dout
s'èlvèr sur sa probité. Madam Obin étudya sè kont, é ne tarda
pa à konètr la kyrielle de sè nouarser¨: détourneman¨ d'aréraj¨,
vant¨ de boua disimulé, fos¨ kitans¨, ètsétéra. De plus, il avè
un-n anfan naturèl, é «dè relatyon¨ avèk une pèrsone de Dozulé».

Sè turpitud¨ l'aflijèr bokou. O moua de mars 1853, èl fu
priz d'une douler dan la pouatrine; sa lang parèsè kouvèrt de
fumé, lè sansu¨ ne kalmèr pa l'oprésion; é le nevyèm souar
èl èkspira, ayant just souasant-douz an¨.

On la croyait mouin vyèy, à koz de sè cheveu¨ brun¨, don lè
bando¨ antourè sa figur blèm, marké de petit vérol. Peu
d'ami¨ la regrètèr, sè fason¨ étan d'une oter ki élouagnè.

Félisité la plera, kom on ne pler pa lè mètr¨. Ke Madam
mouru avan èl, sela troublè sè-z idé¨, lui sanblè kontrèr à
l'ordr dè choz¨, inadmisibl é monstrueu.

Dis jour¨ aprè (le tan d'akourir de Besançon), lè-z érityé¨
survinr. La bru fouya lè tirouar¨, chouazi dè mebl¨, vandi lè
otr, pui il¨ regagnèr l'anrjistreman.

Le fotey de Madam, son géridon, sa chofrèt, lè uit chèz¨,
étè parti! La plas dè gravur¨ se dèsinè-t an karé jone¨-z o
milyeu dè klouazon¨. Il¨-z avè anporté lè deu kouchèt¨, avèk ler¨
matla, é dan le plakar on ne voyait plus ryin de tout lè
afèr de Virjini! Félisité remonta lè-z étaj, ivr de tristès.

Le landmin il y avè sur la port une afich; l'apotikèr lui kriya
dan l'orèy ke la mèzon étè à vandr.

Èl chansla, é fu-t oblijé de s'asouar. Se ki la dézolè
prinsipalman, s'étè d'abandoné sa chanbr,--si komod pour le
povr Loulou. An l'anvlopan d'un regar d'angouas, èl inplorè
le Sin-Èspri, é kontrakta l'abitud idolatr de dir sè-z orèzon¨
ajnouyé devan le pèrokè. Kèlkefoua, le solèy antran par la
lukarn frapè son ey de vèr, é-t an fezè jayir un gran rayon
lumineu ki la mètè-t an-n èkstaz.

Èl avè une rant de troua san katr¨-vingts fran¨, légé par sa
mètrès. Le jardin lui fournisè dè légum¨. Kan o-z abi¨, èl
posédè de koua se vétir jusk'à la fin de sè jour¨, é épargnè
l'éklèraj an se kouchan dè le krépuskul.

Èl ne sortè gèr, afin d'évité la boutik du brokanter, ou
s'étalè kèl-z-un dè-z ansyin¨ mebl¨. Depui son étourdisman,
èl trènè une janb; é, sè fors diminuian, la mèr Simon, ruiné
dan l'épisri, venè tous¨ lè matin¨ fandr son boua é ponpé de l'o.

Sè yeu¨ s'affaiblirent. Lè pèrsyèn¨ n'ouvrè plus. Byin dè
ané¨ se pasèr. É la mèzon ne se louè pa, é ne se vandè pa.

Dan la krint k'on ne la renvoyât, Félisité ne demandè-t okune
réparasion. Lè lat¨ du toua pourisè; pandan tou-t un-n ivèr son
travèrsin fu mouyé. Aprè Pak, èl kracha du san.

Alor la mèr Simon u rekour à un dokter. Félisité voulu savouar se
k'èl avè. Mè, tro sourd pour antandr, un sel mo lui parvin:
«Pneumonie.» Il lui étè konu, é èl réplika dousman:

--«A! kom Madam,» trouvan naturèl de suivr sa mètrès.

Le moman dè repozouar¨ aprochè.

Le premyé étè toujour o ba de la kot, le segon devan la post,
le trouazyèm vèr le milyeu de la ru. Il y u dè rivalité¨ à propo
de selui-la; é lè parouasyèn¨ chouazir finalman la kour de Madam
Obin.

Lè-z oprésion¨ é la fyèvr ogmantè. Félisité se chagrinè de ne
ryin fèr pour le repozouar. O mouin, si èl avè pu y mètr kèlk
choz! Alor èl sonja o pèrokè. Se n'étè pa konvnabl,
objèktèr lè vouazine¨. Mè le kuré akorda sèt pèrmision; èl an
fu tèlman ereuz k'èl le priya d'aksèpté, kan èl serè
mort, Loulou, sa sel richès.

Du mardi o samdi, vèy de la Fèt-Dyeu, èl tousa plus
frékaman. Le souar son vizaj étè gripé, sè lèvr¨ se kolè à
sè jansiv¨, dè vomisman¨ parur; é le landmin, o peti jour,
se santan trè-ba, èl fi aplé un prètr.

Troua bone¨ fam¨ l'antourè pandan l'èkstrèm onksion. Pui èl
déklara k'èl avè bezouin de parlé à Fabu.

Il ariva an toualèt dè dimanch¨, mal à son èz dan sèt
atmosfèr lugubr.

--«Pardonnez-moua», di-èl avèk un-n éfor pour étandr le bra, «je
croyais ke s'étè vou ki l'avyé tué!»

Ke signifyè dè potin¨ parèy¨? L'avouar soupsoné d'un mertr, un
om kom lui! é il s'indignè, alè fèr du tapaj.--«Èl n'a
plus sa tèt, vou voyez byin!»

Félisité de tan à otr parlè à dè-z onbr. Lè bone¨ fam¨
s'élouagnèr. La Simonne déjena.

Un peu plus tar, èl pri Loulou, é, l'aprochan de Félisité:

--«Alon! dit¨-lui adyeu!»

Byin k'il ne fu pa un kadavr, lè vèr le dévorè; une de sè
èl¨ étè kasé, l'étoup lui sortè du vantr. Mè, avegl à
prézan, èl le bèza o fron, é le gardè kontr sa jou. La
Simonne le repri, pour le mètr sur le repozouar.


      V

Lè-z èrbaj¨ envoyaient l'oder de l'été; dè mouch¨ bourdonè; le
solèy fezè luir la rivyèr, chofè lè-z ardouaz¨.

La mèr Simon, revnu dan la chanbr, s'andormè dousman.

Dè kou¨ de kloch la révèyèr; on sortè dè vèpr¨. Le délir de
Félisité tonba. An sonjan à la prosésion, èl la voyait, kom si
èl l'u suivi.

Tous¨ lè-z anfan¨ dè-z ékol¨, lè chantr¨ é lè ponpyé¨ marchè sur
lè trotouar¨, tandis k'o milyeu de la ru, s'avansè premyèrman:
le suis armé de sa albard, le bedo avèk une grand kroua,
l'instituter survèyan lè gamin¨, la relijyeuz inkyèt de sè
petit¨ fiy¨; troua dè plus mignone¨, frizé kom dè-z anj¨,
jetè dan l'èr dè pétal¨ de roz¨; le dyakr, lè bra ékarté,
modérè la muzik; é deu-z encenseurs se retournè à chak pa
vèr le Sin-Sakreman, ke portè, sou-z un dè de velour ponso
tenu par katr¨ fabriciens, M. le kuré, dan sa bèl chazubl. Un flo
de mond se pousè dèryèr, antr lè nap¨ blanch¨ kouvran le mur
dè mèzon¨; é l'on-n ariva o ba de la kot.

Une suier frouad mouyè lè tanp¨ de Félisité. La Simonne
l'éponjè avèk un linj, an se dizan k'un jour il lui fodrè
pasé par la.

Le murmur de la foul grosi, fu-t un moman trè-for, s'élouagnè.

Une fuziyad ébranla lè karo¨. S'étè lè postiyon¨ saluian
l'ostansouar. Félisité roula sè prunèl¨, é èl di, le mouin ba
k'èl pu:

--«È-t-il byin?» tourmanté du pèrokè.

Son agoni komansa. Un ral, de plu-z an plus présipité, lui soulvè
lè kot¨. Dè bouyon¨ d'ékum venè o kouin¨ de sa bouch, é
tou son kor tranblè.

Byinto, on distinga le ronfleman dè-z ophicléides, lè voua klèr¨
dè-z anfan¨, la voua profond dè-z om¨. Tou se tèzè par
intèrval¨, é le batman dè pa, ke dè fler¨ amortisè,
fezè le brui d'un troupo sur du gazon.

Le klèrjé paru dan la kour. La Simonne grinpa sur une chèz pour
atindr à l'ey-de-bef, é de sèt manyèr dominè le repozouar.

Dè girland¨ vèrt¨ pandè sur l'otèl, orné d'un falbala an pouin
d'Angleterre. Il y avè o milyeu un peti kadr anfèrman dè
relik¨, deu-z oranjé¨ dan lè-z angl¨, é, tou le lon, dè flanbo¨
d'arjan é dè vaz¨-z an porselèn, d'ou s'élansè dè tournesol¨,
dè lis, dè pivouan¨, dè dijital¨, dè touf¨ d'ortansya¨. Se
monso de kouler¨ éklatant¨ dèsandè oblikman, du premyé étaj
jusk'o tapi se prolonjan sur lè pavé; é dè choz¨ rar¨
tirè lè yeu¨. Un sukriyé de vèrmèy avè une kourone de
vyolèt¨, dè pandlok¨-z an pyèr¨ d'Alençon briyè sur de la
mous, deu-z ékran¨ chinoua montrè ler¨ paysages. Loulou, kaché
sou dè roz¨, ne lèsè vouar ke son fron bleu, parèy à une plak
de lapis.

Lè fabriciens, lè chantr¨, lè-z anfan¨ se ranjèr sur lè troua
koté¨ de la kour. Le prètr gravi lantman lè march, é poza sur la
dantèl son gran solèy d'or ki rayonnait. Tous¨ s'ajnouyèr. Il
se fi un gran silans. É lè-z ansansouar¨, alan à plèn volé,
glisè sur ler¨ chènèt¨.

Une vaper d'azur monta dan la chanbr de Félisité. Èl avansa lè
narine¨, an la uman avèk une sansuialité mystique; pui fèrma lè
popyèr¨. Sè lèvr¨ souryè. Lè mouvman¨ de son ker se
ralantir un peu, plus vag¨ chak foua, plus dou, kom une
fontèn s'épuiz, kom un-n éko disparè; é, kan èl ègzala son
dèrnyé soufl, èl kru vouar, dan lè syeu¨ entr'ouvèr, un
pèrokè jigantèsk, planan o-desu de sa tèt.




      La LÉgende
      De
      Sin Julyin L'Ospitalyé



      I

Le pèr é la mèr de Julyin-n abitè un chato, o milyeu dè boua,
sur la pant d'une koline.

Lè katr¨ tour¨ o-z angl¨ avè dè toua¨ pouintu¨ rekouvèr
d'ékay¨ de plon, é la baz dè mur¨ s'appuyait sur lè kartyé¨ de
rok¨, ki dévalè abrupteman jusk'o fon dè douv¨.

Lè pavé de la kour étè nèt¨ kom le dalaj d'une égliz. De
long¨ goutyèr¨, figuran dè dragon¨ la gel an ba, krachè
l'o dè plui¨ vèr la sitèrn; é sur le bor dè fenètr¨, à tous¨
lè-z étaj, dan-z un po d'arjil pint, un bazilik ou un-n élyotrop
s'épanouisè.

Une segond ansint, fèt de pyeu, konprenè d'abor un vèrjé
d'arbr¨ à frui¨, ansuit un partèr ou dè konbinèzon¨ de fler¨
dèsinè dè chifr¨, pui une trèy avèk dè bèrso¨ pour
prandr le frè, é un jeu de may ki sèrvè o divèrtisman dè
paj¨. De l'otr koté se trouvè le chenil, lè-z ékuri¨, la
boulanjri, le prèsouar é lè granj¨. Un paturaj de gazon vèr se
dévlopè tou-t otour, anklo lui-mèm d'une fort è d'épine¨.

On vivè-t an pè depui si lontan ke la èrs ne s'abèsè plus;
lè fosé¨ étè plin¨ d'o; dè-z irondèl¨ fezè ler ni dan
la fant dè kréno¨; é l'arché ki tou le lon du jour se promnè
sur la kourtine, dè ke le solèy briyè tro for rantrè dan
l'échogèt, é s'andormè kom un mouan.

A l'intéryer, lè fèrur¨ partou reluizè; dè tapisri¨ dan
lè chanbr protéjè du froua; é lè-z armouar¨ regorjè de
linj, lè tone¨ de vin s'anpilè dan lè sélyé¨, lè kofr de
chèn krakè sou le poua dè sak¨ d'arjan.

On voyait dan la sal d'arm, antr dè-z étandar¨ é dè mufl¨ de
bèt¨ fov¨, dè-z arm de tous¨ lè tan é de tout lè nasion¨,
depui lè frond¨ dè-z Amalécites é lè javlo¨ dè Garamantes
jusk'o brakmar¨ dè Sarazin¨ é o kot¨ de may¨ dè Norman¨.

La mètrès broch de la kuizine pouvè fèr tourné un bef; la
chapèl étè sonptuieuz kom l'oratouar d'un roua. Il y avè mèm,
dan-z un-n androua ékarté, une étuv à la romèn; mè le bon sègner
s'an privè, èstiman ke s'è-t un-n uzaj dè-z idolatr.

Toujour anvlopé d'une pelis de renar, il se promnè dan sa
mèzon, randè la justis à sè vaso¨, apèzè lè kerèl¨ de sè
vouazin¨. Pandan l'ivèr, il regardè lè flokon¨ de nèj tonbé, ou
se fezè lir dè-z istouar¨. Dè lè premyé¨ bo¨ jour¨, il s'an
alè sur sa mul le lon dè peti¨ chemin¨, o bor dè blé¨ ki
verdoyaient, é kozè avèk lè manan¨, okèl il donè dè
konsèy¨. Aprè bokou d'avantur, il avè pri pour fam une
demouazèl de o lignaj.

Èl étè trè-blanch, un peu fyèr é séryeuz. Lè korn de son
énin frolè le linto dè port; la keu de sa rob de dra
trènè de troua pa dèryèr èl. Son domèstik étè réglé kom
l'intéryer d'un monastèr; chak matin èl distribuiè la bezogn à
sè sèrvant¨, survèyè lè konfitur¨ é lè-z ongan¨, filè à la
kenouy ou brodè dè nap¨ d'otèl. A fors de priyé Dyeu, il lui
vin un fis¨.

Alor il y u de grand¨ réjouisans¨, é un repa ki dura troua
jour¨ é katr¨ nui¨, dan l'iluminasion dè flanbo¨, o son dè
arp¨, sur dè jonché de feyaj¨. On y manja lè plus rar¨
épis, avèk dè poul¨ gros¨ kom dè mouton¨; par divèrtisman,
un nin sorti d'un paté; é, lè-z ékuièl¨ ne sufizan plus, kar la
foul ogmantè toujour, on fu-t oblijé de bouar dan lè-z oliphants é
dan lè kask.

La nouvèl akouché n'asista pa à sè fèt. Èl se tenè dan son
li, trankilman. Un souar, èl se révèya, é èl apèrsu, sou-z un
rayon de la lune ki antrè par la fenètr, kom une onbr mouvant.
S'étè un vyèya-t an frok de bur, avèk un chaplè o koté, une
bezas sur l'épol, tout l'aparans d'un-n èrmit. Il s'aprocha de son
chevè é lui di, san déséré lè lèvr¨:

--«Réjouis-toua, o mèr! ton fis¨ sera un sin!»

Èl alè kriyé; mè, glisan sur le rè¨ de la lune, il s'èlva
dan l'èr dousman, pui disparu. Lè chan¨ du bankè éklatèr
plus for. Èl antandi lè voua dè-z anj¨; é sa tèt retonba sur
l'oréyé, ke dominè un-n os de martyr dan-z un kadr d'èskarboukl¨.

Le landmin, tous¨ lè sèrviter¨ intèrojé déklarèr k'il¨
n'avè pa vu d'èrmit. Sonj ou réalité, sela devè ètr une
komunikasion du syèl; mè èl u souin de n'an ryin dir, ayant per
k'on ne l'akuza d'orgey.

Lè konviv¨ s'an-n alèr o peti jour; é le pèr de Julyin se
trouvè-t an deor de la potèrn, ou il venè de rekonduir le dèrnyé,
kan tou-t à kou un mandyan se drèsa devan lui, dan le brouyar.
S'étè un Boèm à barb trésé, avèk dè-z ano¨ d'arjan o deu
bra é lè prunèl¨ flamboyantes. Il bégaya d'un-n èr inspiré sè mo¨
san suit:

--«A! a! ton fis¨!... bokou de san!... bokou de glouar!...
toujour ereu! la famiy d'un-n anprer.»

É, se bèsan pour ramasé son omone, il se pèrdi dan l'èrb,
s'évanoui.

Le bon chatelin regarda de drouat é de goch, apla tan k'il pu.
Pèrsone! Le van siflè, lè brum¨ du matin s'anvolè.

Il atribuia sèt vizyon à la fatig de sa tèt pour avouar tro peu
dormi. «Si j'an parl, on se mokra de moua,» se di-il. Sepandan lè
splander¨ dèstiné à son fis¨ l'éblouisè, byin ke la promès
n'an fu pa klèr é k'il douta mèm de l'avouar antandu.

Lè-z épou se kachèr ler sekrè. Mè tous¨ deu chérisè l'anfan
d'un parèy amour; é, le rèspèktan kom marké de Dyeu, il¨-z ur
pour sa pèrsone dè-z égar¨ infini¨. Sa kouchèt étè ranbouré du
plus fin duvè; une lanp an form de kolonb brulè desu,
kontinuièlman; troua nouris¨ le bèrsè; é, byin sèré dan sè
lanj¨, la mine roz é lè yeu¨ bleu¨, avèk son manto de brokar é
son bégin charjé de pèrl¨, il resanblè à un peti Jézu. Lè dan¨
lui pousèr san k'il plera une sel foua.

Kan il u sè-t an¨, sa mèr lui apri à chanté. Pour le randr
kourajeu, son pèr le isa sur un gro cheval. L'anfan souryè
d'èz, é ne tarda pa à savouar tou se ki konsèrn lè dèstriyé¨.

Un vyeu mouan trè-savan lui ansègna l'Ékritur sint, la numérasion
dè-z Arab¨, lè lètr¨ latine¨, é à fèr sur le vélin dè pintur¨
mignone¨. Il¨ travayè ansanbl, tou-t an o d'une tourèl, à
l'ékar du brui.

La leson tèrminé, il¨ dèsandè dan le jardin, ou, se promnan pa
à pa, il¨-z étudyè lè fler¨.

Kèlkefoua on-n apèrsevè, cheminan o fon de la valé, une fil de
bèt¨ de som, konduit¨ par un pyéton, akoutré à l'oryantal. Le
chatelin, ki l'avè rekonu pour un marchan, èkspédyè vèr lui un
valè. L'étranjé, prenan konfyans, se détournè de sa rout; é,
introdui dan le parlouar, il retirè de sè kofr dè pyès¨ de
velour é de soua, dè-z orfèvreri¨, dè-z aromat¨, dè choz¨
singulyèr¨ d'un-n uzaj inkonu; à la fin le bonom s'an-n alè, avèk
un gro profi, san-z avouar anduré okune vyolans. D'otr foua, une
troup de pèlrin¨ frapè à la port. Ler¨-z abi¨ mouyé fumè
devan l'atr; é, kan il¨-z étè repu¨, il¨ rakontè ler¨
voyages: lè-z èrer¨ dè nèf¨ sur la mèr ékumeuz, lè march à pyé
dan lè sabl¨ brulan¨, la férosité dè payin¨, lè kavèrn¨ de la
Syrie, la Krèch é le Sépulkr. Pui il¨ donè o jen sègner
dè kokiy¨ de ler manto.

Souvan le chatelin festoyait sè vyeu konpagnon¨ d'arm. Tou-t an
buvan, il¨ se raplè ler¨ gèr¨, lè-z aso¨ dè forterès¨
avèk le batman dè machine¨ é lè prodijyeuz¨ blésur¨. Julyin,
ki lè-z ékoutè, an pousè dè kri¨; alor son pèr ne doutè pa
k'il ne fu plus tar un konkéran. Mè le souar, o sortir de
l'anjélus, kan il pasè antr lè povr¨ inkliné, il puizè dan
son èskarsèl avèk tan de modèsti é d'un-n èr si nobl, ke sa mèr
kontè byin le vouar par la suit archevèk.

Sa plas dan la chapèl étè o koté¨ de sè paran¨; é, si lon¨
ke fus lè-z ofis¨, il rèstè à jenou¨ sur son pri-Dyeu, la tok
par tèr é lè min¨ jouint¨.

Un jour, pandan la mès, il apèrsu, an relevan la tèt, une petit
souri blanch ki sortè d'un trou, dan la muray. Èl trotina
sur la premyèr march de l'otèl, é, aprè deu-z ou troua tour¨ de
drouat é de goch, s'anfui du mèm koté. Le dimanch suivan, l'idé
k'il pourè la revouar le troubla. Èl revin; é, chak dimanch il
l'atandè, an-n étè inportuné, fu pri de èn kontr èl, é
rézolu de s'an défèr.

Ayant donk fèrmé la port, é semé sur lè march lè myèt¨ d'un
gato, il se posta devan le trou, une bagèt à la min.

O bou de trè-lontan un muzo roz paru, pui la souri tou
antyèr. Il frapa un kou léjé, é demera stupéfè devan se peti
kor ki ne boujè plus. Une gout de san tachè la dal. Il
l'essuya byin vit avèk sa manch, jeta la souri deor, é n'an di
ryin à pèrsone.

Tout sort d'ouaziyon¨ pikorè lè grèn¨ du jardin. Il imajina
de mètr dè poua dan-z un rozo kreu. Kan il antandè gazouyé
dan-z un-n arbr, il an-n aprochè avèk douser, pui levè son tub,
anflè sè jou; é lè bèstyol¨ lui pleuvè sur lè-z épol si
abondaman k'il ne pouvè s'anpéché de rir, ereu de sa malis.

Un matin, kom il s'an retournè par la kourtine, il vi sur la krèt
du ranpar un gro pijon ki se rangorjè o solèy. Julyin s'arèta
pour le regardé; le mu-r an sè-t androua-t ayant une brèch, un-n ékla de
pyèr se rankontra sou sè doua¨. Il tourna son bra, é la pyèr
abati l'ouazo ki tonba d'un blok dan le fosé.

Il se présipita vèr le fon, se déchiran o brousay¨, furtan
partou, plus lèst k'un jen chyin.

Le pijon, lè-z èl¨ kasé, palpitè, suspandu dan lè branch d'un
troëne.

La pèrsistans de sa vi irita l'anfan. Il se mi à l'étranglé; é
lè konvulsion¨ de l'ouazo fezè batr son ker, l'anplisè
d'une volupté sovaj é tumultuieuz. O dèrnyé roidissement, il se
santi défayir.

Le souar, pandan le soupé, son pèr déklara ke l'on devè à son aj
aprandr la vèneri; é il ala chèrché un vyeu kayé d'ékritur
kontnan, par demand é répons¨, tou le dédui dè chas. Un
mètr y démontrè à son élèv l'ar de drésé lè chyin¨ é
d'affaiter lè fokon¨, de tandr lè pyèj, koman rekonètr le
sèr à sè fumé, le renar à sè-z anprint¨, le lou à sè
déchaussures, le bon moyan de disèrné ler¨ voua, de kèl manyèr
on lè lans, ou se trouv ordinèrman ler¨ refuj¨, kèl son lè
van¨ lè plus propis¨, avèk l'énumérasion dè kri¨ é lè règl de la
kuré.

Kan Julyin pu résité par ker tout sè choz¨, son pèr lui
konpoza une meut.

D'abor on y distingè vin-katr¨ lévriyé¨ barbarèsk¨, plus
vélos¨ ke dè gazèl¨, mè sujè¨ à s'anporté; pui dis-sèt
koupl¨ de chyin¨ breton¨, tachté de blan sur fon rouj,
inébranlabl¨ dan ler kréans, for¨ de pouatrine é gran¨ urler¨.
Pour l'atak du sangliyé é lè refuit¨ périyeuz¨, il y avè
karant grifon¨, poualu¨ kom dè-z ours. Dè matin¨ de Tartarie,
prèsk osi o¨ ke dè-z ane¨, kouler de feu, l'échine larj é le
jarè droua, étè dèstiné à poursuivr lè-z orok. La rob nouar
dè-z épagneuls luizè kom du satin; le japman dè talbots valè
selui dè bigl¨ chanter¨. Dan-z une kour à par, grondè, an
sekouan ler chèn é roulan ler¨ prunèl¨, uit dog¨ alains,
bèt¨ formidabl¨ ki sot o vantr dè kavalyé¨ é n'on pa per
dè lyon¨.

Tous¨ manjè du pin de froman, buvè dan dè-z oj¨ de pyèr,
é portè un non sonor.

La fokoneri, peu-ètr, dépasè la meut; le bon sègner, à fors
d'arjan, s'étè prokuré dè tyèrselè¨ du Caucase, dè sakr¨ de
Babylone, dè jèrfo¨ d'Allemagne, é dè fokon¨-pèlrin¨, kapturé
sur lè falèz¨, o bor dè mèr¨ frouad¨, an de louintin¨ pays. Il¨
lojè dan-z un angar kouvèr de chom, é, ataché par ran de
tay sur le pèrchouar, avè devan-t eu¨ une mot de gazon, ou de
tan à otr on lè pozè afin de lè dégourdir.

Dè bours¨, dè-z amson¨, dè chos-trapes, tout sort d'anjin¨,
fur konfèksioné.

Souvan on menè dan la kanpagn dè chyin¨ d'oysel, ki tonbè
byin vit an-n arè. Alor dè piker¨, s'avansan pa à pa, étandè
avèk prékosion sur ler¨ kor inpasibl¨-z un-n imans filè. Un
komandman lè fezè aboyer; dè kay¨ s'anvolè; é lè dam
dè-z alantour¨ konvyé avèk ler¨ mari¨, lè-z anfan¨, lè camérières,
tou le mond se jetè desu, é lè prenè fasilman.

D'otr foua, pour débûcher lè lyèvr¨, on batè du tanbour; dè
renar¨ tonbè dan dè fos¨, ou byin un resor, se débandant,
atrapè un lou par le pyé.

Mè Julyin mépriza sè komod¨ artifis¨; il préférè chasé louin du
mond, avèk son cheval é son fokon. S'étè prèsk toujour un gran
tartaret de Scythie, blan kom la nèj. Son kapuchon de kuir étè
surmonté d'un panach, dè grelo¨ d'or tranblè à sè pyé¨ bleu¨;
é il se tenè fèrm sur le bra de son mètr pandan ke le cheval
galopè, é ke lè plèn¨ se déroulè. Julyin, dénouan sè
lonj¨, le lachè tou-t à kou; la bèt ardi montè droua dan l'èr
kom une flèch; é l'on voyait deu tach inégal¨ tourné, se
jouindr, pui disparètr dan lè oter¨ de l'azur. Le fokon ne
tardè pa à désandr an déchiran kèlk ouazo, é revnè se
pozé sur le gantlè, lè deu-z èl¨ frémisant¨.

Julyin vola de sèt manyèr le éron, le milan, la kornèy é le
votour.

Il èmè, an sonan de la tronp, à suivr sè chyin¨ ki kourè
sur le vèrsan dè koline¨, sotè lè ruiso¨, remontè vèr
le boua; é, kan le sèr komansè à jémir sou lè morsur¨, il
l'abatè prèsteman, pui se délèktè à la furi dè matin¨ ki le
dévorè, koupé an pyès¨ sur sa po fumant.

Lè jour¨ de brum, il s'anfonsè dan-z un marè pour gété lè-z oua¨,
lè loutr¨ é lè-z halbrans.

Troua écuyers, dè l'ob, l'atandè o ba du pèron; é le vyeu
mouan, se panchan à sa lukarn, avè bo fèr dè sign pour le
raplé, Julyin ne se retournè pa. Il alè à l'arder du solèy,
sou la plui, par la tanpèt, buvè l'o dè sours¨ dan sa min,
manjè-t an trotan dè pom sovaj¨, s'il étè fatigé se repozè
sou-z un chèn; é il rantrè o milyeu de la nui, kouvèr de san é
de bou, avèk dè-z épine¨ dan lè cheveu¨ é santan l'oder dè bèt¨
farouch¨. Il devin kom èl¨. Kan sa mèr l'anbrasè, il
aksèptè frouadman son étrint, parèsan révé à dè choz¨ profond¨.

Il tuia dè-z ours à kou¨ de kouto, dè toro¨ avèk la ach, dè
sangliyé¨ avèk l'épyeu; é mèm une foua, n'ayant plus k'un baton, se
défandi kontr dè lou¨ ki ronjè dè kadavr¨ o pyé d'un jibè.

Un matin d'ivèr, il parti avan le jour, byin ékipé, une arbalèt sur
l'épol é un trouso de flèch¨ à l'arson de la sèl.

Son genet danoua, suivi de deu basè¨, an marchan d'un pa égal
fezè rézoné la tèr. Dè gout¨ de vèrgla se kolè à son
manto, une briz vyolant souflè. Un koté de l'orizon s'éklèrsi;
é, dan la blancher du krépuskul, il apèrsu dè lapin¨ sotiyan o
bor de ler¨ tèryé¨. Lè deu basè¨, tou de suit, se
présipitèr sur eu¨; é, sa é la, vivman, ler¨ kasè l'échine.

Byinto, il antra dan-z un boua. O bou d'une branch, un kok de bruyère
angourdi par le froua dormè la tèt sou l'èl. Julyin, d'un revèr
d'épé, lui focha lè deu pat¨, é san le ramasé kontinuia sa rout.

Troua er¨ aprè, il se trouva sur la pouint d'une montagn tèlman
ot ke le syèl sanblè prèsk nouar. Devan lui, un roché parèy à
un lon mur s'abèsè, an surplonban un présipis; é, à l'èkstrémité,
deu bouk¨ sovaj¨ regardè l'abim. Kom il n'avè pa sè
flèch¨ (kar son cheval étè rèsté an-n aryèr), il imajina de désandr
jusk'à eu¨; à demi kourbé, pyé¨ nu¨, il ariva anfin o premyé dè
bouk¨, é lui anfonsa un pouagnar sou lè kot¨. Le segon, pri de
tèrer, sota dan le vid. Julyin s'élansa pour le frapé, é,
glisan du pyé droua, tonba sur le kadavr de l'otr, la fas
o-desu de l'abim é lè deu bra ékarté.

Redèsandu dan la plèn, il suivi dè sol¨ ki bordè une
rivyèr. Dè gru¨, volan trè-ba, de tan à otr pasè
o-desu de sa tèt. Julyin lè-z asomè avèk son fouè, é n'an
manka pa une.

Sepandan l'èr plus tyèd avè fondu le jivr, de larj¨ vaper¨
flotè, é le solèy se montra. Il vi reluir tou-t o louin un lak
fijé, ki resanblè à du plon. O milyeu du lak, il y avè une bèt
ke Julyin ne konèsè pa, un kastor à muzo nouar. Malgré la
distans, une flèch l'abati; é il fu chagrin de ne pouvouar anporté
la po.

Pui il s'avansa dan-z une avnu de gran¨-z arbr¨, forman avèk ler¨
sim¨ kom un-n ark de triyonf, à l'antré d'une forè. Un chevrey
bondi or d'un fouré, un din paru dan-z un karfour, un blèro
sorti d'un trou, un pan sur le gazon déploya sa keu;--é kan il lè
u tous¨-z oksi, d'otr chevrey¨ se prézantèr, d'otr din¨,
d'otr blèro¨, d'otr pan¨, é dè mèrl¨, dè jè¨, dè
putoua, dè renar¨, dè érison¨, dè lyn, une infinité de bèt¨, à
chak pa plus nonbreuz¨. Èl¨ tournè otour de lui, tranblant¨,
avèk un regar plin de douser é de suplikasion. Mè Julyin ne se
fatigè pa de tué, tour à tour bandan son arbalèt, dégènan
l'épé, pouintan du koutla, é ne pansè à ryin, n'avè souvenir de
koua ke se fu. Il étè-t an chas dan-z un pays kèlkonk, depui un
tan indétèrminé, par le fè sel de sa propr ègzistans, tou
s'akonplisan avèk la fasilité ke l'on-n éprouv dan lè rèv. Un
spèktakl èkstraordinèr l'arèta. Dè sèr¨ anplisè un valon
ayant la form d'un sirk; é tasé, lè-z un prè dè-z otr, il¨ se
réchofè avèk ler¨-z alèn¨ ke l'on voyait fumé dan le brouyar.

L'èspouar d'un parèy karnaj, pandan kèlk minut, le sufoka de
plézir. Pui il dèsandi de cheval, retrousa sè manch¨, é se mi à
tiré.

O sifleman de la premyèr flèch, tous¨ lè sèr¨ à la foua tournèr
la tèt. Il se fi dè-z enfonçures dan ler mas; dè voua plintiv¨
s'èlvè, é un gran mouvman ajita le troupo.

Le rebor du valon étè tro o pour le franchir. Il¨ bondisè
dan l'ansint, chèrchan à s'échapé. Julyin vizè, tirè; é lè
flèch¨ tonbè kom lè rayons d'une plui d'oraj. Lè sèr¨ randu¨
furyeu se batir, se kabrè, montè lè-z un par-desu lè
otr; é ler¨ kor avèk ler¨ ramur¨ anmélé fezè un larj
montikul, ki s'ékroulè, an se déplasan.

Anfin il¨ mourur, kouché sur le sabl, la bav o nazo¨, lè
antray¨ sorti, é l'ondulasion de ler¨ vantr¨ s'abèsan par
degré¨. Pui tou fu-t imobil.

La nui alè venir; é dèryèr le boua, dan lè-z intèrval¨ dè
branch, le syèl étè rouj kom une nap de san.

Julyin s'adosa kontr un-n arbr. Il kontanplè d'un-n ey béan
l'énormité du masakr, ne konprenan pa koman il avè pu le fèr.

De l'otr koté du valon, sur le bor de la forè, il apèrsu un sèr,
une bich é son fan.

Le sèr, ki étè nouar é monstrueu de tay, portè sèz
andouyé¨ avèk une barb blanch. La bich, blond kom lè fey¨
mort, broutè le gazon; é le fan tachté, san l'intèronpr dan
sa march, lui tétè la mamèl.

L'arbalèt ankor une foua ronfla. Le fan, tou de suit, fu tué.
Alor sa mèr, an regardan le syèl, brama d'une voua profond,
déchirant, umèn. Julyin-n ègzaspéré, d'un kou-p an plin pouatray,
l'étandi par tèr.

Le gran sèr l'avè vu, fi un bon. Julyin lui envoya sa dèrnyèr
flèch. Èl l'atègni o fron, é y rèsta planté.

Le gran sèr n'u pa l'èr de la santir; an-n anjanban par-desu lè
mor, il avansè toujour, alè fondr sur lui, l'évantré; é
Julyin rekulè dan-z une épouvant indisibl. Le prodijyeu-z animal
s'arèta; é lè yeu¨ flamboyants, solanèl kom un patriyarch é kom
un justisyé, pandan k'une kloch o louin tintè, il répéta troua foua:

--«Modi! modi! modi! Un jour, ker féros, tu asasinera ton
pèr é ta mèr!»

Il pliya lè jenou¨, fèrma dousman sè popyèr¨, é mouru.

Julyin fu stupéfè, pui akablé d'une fatig soudèn; é un dégou,
une tristès imans l'anvai. Le fron dan lè deu min¨, il plera
pandan lontan.

Son cheval étè pèrdu; sè chyin¨ l'avè abandoné; la solitud ki
l'anvlopè lui sanbla tout menasant de péril¨ indéfini¨. Alor,
pousé par un-n éfroua, il pri sa kours à travèr la kanpagn, chouazi
o azar un santyé, é se trouva prèsk imédyatman à la port du
chato.

La nui, il ne dormi pa. Sou le vasiyman de la lanp suspandu, il
revoyait toujour le gran sèr nouar. Sa prédiksion l'obsédè; il se
débatè kontr èl. «Non! non! non! je ne peu pa lè tué!» pui,
il sonjè: «Si je le voulè, pourtan?...» é il avè per ke le
Dyabl ne lui an-n inspira l'anvi.

Duran troua moua, sa mèr an-n angouas priya o chevè de son li, é son
pèr, an jémisan, marchè kontinuièlman dan lè koulouar¨. Il manda
lè mètr¨ mir lè plus fameu, lèkèl-z ordonèr dè kantité¨ de
drog. Le mal de Julyin, dizè-t-il¨, avè pour koz un van
funèst, ou un dézir d'amour. Mè le jen om, à tout lè
kèstyon¨, sekouè la tèt.

Lè fors lui revinr; é on le promnè dan la kour, le vyeu
mouan é le bon sègner le soutnan chakun par un bra.

Kan il fu rétabli konplètman, il s'obstina à ne pouin chasé.

Son pèr, le voulan réjouir, lui fi kado d'une grand épé sarazine.

Èl étè o o d'un pilyé, dan-z une panopli. Pour l'atindr, il
falu une échèl. Julyin y monta. L'épé tro lourd lui échapa dè
doua¨, é-t an tonban frola le bon sègner de si prè ke sa
oupland an fu koupé; Julyin kru avouar tué son pèr, é s'évanoui.

Dè lor, il redouta lè-z arm. L'aspè d'un fèr nu le fezè palir.
Sèt fèblès étè une dézolasion pour sa famiy.

Anfin le vyeu mouan, o non de Dyeu, de l'oner é dè-z ansètr¨, lui
komanda de reprandr sè-z ègzèrsis¨ de jantiyom.

Lè-z écuyers, tous¨ lè jour¨, s'amuzè o maniman de la javline.
Julyin y èksèla byin vit. Il envoyait la syèn dan le goulo dè
boutèy¨, kasè lè dan¨ dè jirouèt¨, frapè à san pa lè
klou¨ dè port.

Un souar d'été, à l'er ou la brum ran lè choz¨ indistinkt¨, étan
sou la trèy du jardin, il apèrsu tou-t o fon deu-z èl¨ blanch¨
ki voltè à la oter de l'èspalyé. Il ne douta pa ke se ne fu
une sigogn; é il lansa son javlo.

Un kri déchiran parti.

S'étè sa mèr, don le bonè à long¨ barb rèstè kloué kontr le
mur.

Julyin s'anfui du chato, é ne reparu plus.


      Ii

Il s'angaja dan-z une troup d'avanturyé¨ ki pasè.

Il konu la fin, la souaf, lè fyèvr¨ é la vèrmine. Il s'akoutuma o
fraka dè mélé, à l'aspè dè moribon¨. Le van tana sa po. Sè
manbr¨ se dursir par le kontakt dè-z armur¨; é kom il étè
trè-for, kourajeu, tempérant, avizé, il obtin san pèn le
komandman d'une konpagni.

O débu dè batay, il anlvè sè solda¨ d'un gran jèst de son
épé. Avèk une kord à neu¨, il grinpè o mur¨ dè sitadèl¨, la
nui, balansé par l'ouragan, pandan ke lè flamèch¨ du feu gréjoua
se kolè à sa kuiras, é ke la rézine bouyant é le plon
fondu ruislè dè kréno¨. Souvan le er d'une pyèr frakasa
son boukliyé. Dè pon¨ tro charjé d'om¨ kroulèr sou lui. An
tournan sa mas d'arm, il se débarasa de katorz kavalyé¨. Il
défi, an chan klo, tous¨ seu ki se propozèr. Plus de vin foua,
on le kru mor.

Gras à la faver divine, il an réchappa toujour; kar il protéjè lè
jan¨ d'égliz, lè-z orfelin¨, lè vev¨, é prinsipalman lè
vyèyar¨. Kan il an voyait un marchan devan lui, il kriyè pour
konètr sa figur, kom s'il avè u per de le tué par mépriz.

Dè-z èsklav¨-z an fuit, dè manan¨ révolté, dè batar¨ san fortune,
tout sort d'intrépid¨-z afluèr sou son drapo, é il se konpoza
une armé.

Èl grosi. Il devin fameu. On le rechèrchè.

Tour à tour, il sekouru le Dofin de France é le roua d'Angleterre,
lè tanplyé¨ de Jérusalem, le suréna dè Part¨, le négud d'Abyssinie,
é l'anprer de Calicut. Il konbati dè Skandinav¨ rekouvèr
d'ékay¨ de pouason, dè Nègr¨ muni de rondache-z an kuir
d'ipopotam é monté sur dè-z ane¨ rouj¨, dè-z Indyin¨ kouler d'or é
brandisan par-desu ler¨ dyadèm¨ de larj¨ sabr, plus klèr¨ ke
dè mirouar¨. Il vinki lè Troglodytè-z é lè-z Antropofaj¨. Il
travèrsa dè réjyon¨ si torid¨ ke sou l'arder du solèy lè
chevlur¨ s'alumè d'èl¨-mèm, kom dè flanbo¨; é d'otr
ki étè si glasyal¨, ke lè bra, se détachan du kor, tonbè
par tèr; é dè pays ou il y avè tan de brouyar¨ ke l'on
marchè anvironé de fantom¨.

Dè républik¨-z an-n anbara le konsultèr. O-z antrevu¨
d'anbasader¨, il obtenè dè kondision¨ inèspéré¨. Si un monark se
konduizè tro mal, il arivè tou-t à kou, é lui fezè dè
remontrans¨. Il afranchi dè pepl¨. Il délivra dè rèn¨ anfèrmé
dan dè tour¨. S'è lui, é pa un-n otr, ki asoma la guivre de
Milan é le dragon d'Oberbirbach.

Or l'anprer d'Occitanie, ayant triyonfé dè Muzulman¨ èspagnol¨,
s'étè jouin par konkubinaj à la ser du kalif de Cordoue; é il an
konsèrvè une fiy, k'il avè èlvé krétyèneman. Mè le kalif,
fezan mine de voulouar se konvèrtir, vin lui randr vizit, akonpagné
d'une èskort nonbreuz, masakra tout sa garnizon, é le plonja dan
un ku de bas-fos, ou il le trètè durman, afin d'an-n èkstirpé
dè trézor¨.

Julyin-n akouru à son èd, détruizi l'armé dè-z infidèl¨, asyéja la
vil, tuia le kalif, koupa sa tèt, é la jeta kom une boul
par-desu lè ranpar¨. Pui il tira l'anprer de sa prizon, é le fi
remonté sur son trone, an prézans de tout sa kour.

L'anprer, pour pri d'un tèl sèrvis, lui prézanta dan dè korbèy¨
bokou d'arjan; Julyin n'an voulu pa. Croyant k'il an dézirè
davantaj, il lui ofri lè troua kar¨ de sè richès¨; nouvo
refu; pui de partajé son royaume; Julyin le remèrsya; é l'anprer
an plerè de dépi, ne sachan de kèl manyèr témouagné sa
rekonèsans, kan il se frapa le fron, di un mo à l'orèy d'un
kourtizan; lè rido¨ d'une tapisri se relevèr, é une jen
fiy paru.

Sè gran¨ yeu¨ nouar¨ briyè kom deu lanp¨ trè-dous¨. Un
sourir charman ékartè sè lèvr¨. Lè-z ano¨ de sa chevlur
s'akrochè o pyèri¨ de sa rob entr'ouvèrt; é, sou la
transparans de sa tunik, on devinè la jenès de son kor. Èl
étè tout mignone é potlé, avèk la tay fine.

Julyin fu-t ébloui d'amour, d'otan plus k'il avè mené jusk'alor
une vi trè-chast.

Donk il resu-t an maryaj la fiy de l'anprer, avèk un chato k'èl
tenè de sa mèr; é, lè nos¨ étan tèrminé, on se kita, aprè
dè politès¨ infini¨ de par é d'otr.

S'étè un palè de marbr blan, bati à la morèsk, sur un
promontouar, dan-z un boua d'oranjé¨. Dè tèras de fler¨
dèsandè jusk'o bor d'un golf, ou dè kokiy¨ roz¨ krakè
sou lè pa. Dèryèr le chato, s'étandè une forè-t ayant le désin
d'un-n évantay. Le syèl kontinuièlman étè bleu, é lè-z arbr¨ se
panchè tour à tour sou la briz de la mèr é le van dè montagn¨,
ki fèrmè o louin l'orizon.

Lè chanbr, plèn¨ de krépuskul, se trouvè ékléré par lè
inkrustasion¨ dè muray¨. De ot¨ kolonèt¨, mins¨ kom dè
rozo¨, suportè la vout dè koupol¨, dékoré de relyèf¨ imitan
lè stalaktit¨ dè grot¨.

Il y avè dè djèt¨ d'o dan lè sal¨, dè mozaik¨ dan lè kour,
dè klouazon¨ fèstoné, mil délikatès¨ d'architèktur, é partou
un tèl silans ke l'on-n antandè le frolman d'une écharp ou l'éko
d'un soupir.

Julyin ne fezè plus la gèr. Il se repozè, antouré d'un pepl
trankil; é chak jour, une foul pasè devan lui, avèk dè
jénuflèksion¨ é dè bèz-min¨ à l'oryantal.

Vétu de pourpr, il rèstè akoudé dan l'anbrazur d'une fenètr, an
se raplan sè chas d'otrefoua; é il orè voulu kourir sur le
dézèr aprè lè gazèl¨ é lè-z otruch¨, ètr kaché dan lè banbou¨
à l'afu dè léopar¨, travèrsé dè forè¨ plèn¨ de rinoséros,
atindr o somè dè mon¨ lè plu-z inaksésibl¨ pour vizé myeu
lè-z ègl¨, é sur lè glason¨ de la mèr konbatr lè-z ours blan¨.

Kèlkefoua, dan-z un rèv, il se voyait kom notr pèr Adam o milyeu
du Paradi, antr tout lè bèt¨; an-n alonjan le bra, il lè
fezè mourir; ou byin, èl¨ défilè, deu-z à deu, par ran de
tay, depui lè-z éléfan¨ é lè lyon¨ jusk'o-z èrmine¨ é o
kanar¨, kom le jour k'èl¨-z antrèr dan l'arch de Noé. A l'onbr
d'une kavèrn, il dardè sur èl¨ dè javlo¨ infayibl¨; il an
survenè d'otr; sela n'an finisè pa; é il se révèyè-t an
roulan dè yeu¨ farouch¨.

Dè prins¨ de sè-z ami¨ l'invitèr à chasé. Il s'y refuza toujour,
croyant, par sèt sort de pénitans, détourné son maler; kar il lui
sanblè ke du mertr dè-z animo dépandè le sor de sè paran¨.
Mè il soufrè de ne pa lè vouar, é son otr anvi devenè
insuportabl.

Sa fam, pour le récréer, fi venir dè jongler¨ é dè danseuz¨.

Èl se promnè avèk lui, an lityèr ouvèrt, dan la kanpagn;
d'otr foua, étandu¨ sur le bor d'une chaloup, il¨ regardè lè
pouason¨ vagabondé dan l'o, klèr kom le syèl. Souvan èl lui
jetè dè fler¨ o vizaj; akroupi devan sè pyé¨, èl tirè dè
èr¨ d'une mandoline à troua kord¨; pui, lui pozan sur l'épol sè
deu min¨ jouint¨, dizè d'une voua timid:--«K'avé-vou donk, chèr
sègner?»

Il ne répondè pa, ou éklatè-t an sanglo¨; anfin, un jour, il avoua
son oribl pansé.

Èl la konbati, an rèzonan trè-byin: son pèr é sa mèr,
probableman, étè mor; si jamè il lè revoyait, par kèl azar,
dan kèl but, arivrè-t-il à sèt abominasion? Donk, sa krint
n'avè pa de koz, é il devè se remètr à chasé.

Julyin souryè-t an l'ékoutan, mè ne se désidè pa à satisfèr son
dézir.

Un souar du moua d'ou k'il¨-z étè dan ler chanbr, èl venè de
se kouché é il s'ajnouyè pour sa priyèr kan il antandi le
japman d'un renar, pui dè pa léjé¨ sou la fenètr; é il
antrevi dan l'onbr kom dè-z aparans¨ d'animo. La tantasion étè
tro fort. Il dékrocha son karkoua.

Èl paru surpriz.

--«S'è pour t'obéir!» di-il, «o levé du solèy, je serè revnu.»

Sepandan èl redoutè une avantur funèst.

Il la rasura, pui sorti, étoné de l'inkonsékans de son umer.

Peu de tan aprè, un paj vin anonsé ke deu-z inkonu¨, à défo du
sègner apsan, réklamè tou de suit la seigneuresse.

É byinto antrèr dan la chanbr un vyèy om é une vyèy
fam, kourbé, poudreu, an-n abi¨ de toual, é s'appuyant chakun sur
un baton.

Il¨ s'anardir é déklarèr k'il¨-z aportè à Julyin dè
nouvèl¨ de sè paran¨.

Èl se pancha pour lè-z antandr.

Mè, s'étan konsèrté du regar, il¨ lui demandèr s'il lè-z èmè
toujour, s'il parlè d'eu¨ kèlkefoua.

--«Oh! oui!» di-èl.

Alor, il¨ s'ékriyèr:

--«Eh byin! s'è nou!» é il¨ s'asir, étan for la é rekru¨ de
fatig.

Ryin n'asurè à la jen fam ke son épou fu ler fis¨.

Il¨-z an donèr la prev, an dékrivan dè sign partikulyé¨ k'il
avè sur la po.

Èl sota or sa kouch, apla son paj, é on ler sèrvi un repa.

Byin k'il¨-z us gran'fin, il¨ ne pouvè gèr manjé; é èl
obsèrvè à l'ékar le tranbleman de ler¨ min¨ oseuz¨, an prenan
lè goblè¨.

Il¨ fir mil kèstyon¨ sur Julyin. Èl répondè-t a chakune, mè
u souin de tèr l'idé funèbr ki lè konsèrnè.

Ne le voyant pa revenir, il¨-z étè parti de ler chato; é il¨
marchè depui pluzye-z ané¨, sur de vag¨ indikasion¨, san
pèrdr l'èspouar. Il avè falu tan d'arjan o péaj dè flev¨ é
dan lè-z otèlri¨, pour lè droua¨ dè prins¨ é lè-z ègzijans¨ dè
voler, ke le fon de ler bours étè vid, é k'il¨ mandyè
mintnan. K'inport, puisk byinto il¨-z anbrasrè ler fis¨?
Il¨-z ègzaltè son boner d'avouar une fam osi jantiy, é ne se
lasè pouin de la kontanplé é de la bézé.

La richès de l'aparteman lè-z étonè bokou; é le vyeu, ayant
ègzaminé lè mur¨, demanda pourkoua s'y trouvè le blazon de l'anprer
d'Occitanie.

Èl réplika:

--«S'è mon pèr!»

Alor il trésayi, se raplan la prédiksion du Boèm; é la
vyèy sonjè à la parol de l'Èrmit. San dout la glouar de son
fis¨ n'étè ke l'oror dè splander¨ étèrnèl¨; é tous¨ lè deu
rèstè béan¨, sou la lumyèr du kandélabr ki éklèrè la tabl.

Il¨-z avè du ètr trè-bo¨ dan ler jenès. La mèr avè ankor
tous¨ sè cheveu¨, don lè bando¨ fin¨, parèy¨ à dè plak de
nèj, pandè jusk'o ba de sè jou; é le pèr, avèk sa tay
ot é sa grand barb, resanblè à une statu d'égliz.

La fam de Julyin lè-z angaja à ne pa l'atandr. Èl lè koucha
èl-mèm dan son li, pui fèrma la krouazé; il¨ s'andormir. Le
jour alè parètr, é, dèryèr le vitray, lè peti¨ ouazo¨
komansè à chanté.

Julyin-n avè travèrsé le park; é il marchè dan la forè d'un pa
nèrveu, jouisan de la molès du gazon é de la douser de l'èr.

Lè-z onbr dè-z arbr¨ s'étandè sur la mous. Kèlkefoua la lune
fezè dè tach blanch¨ dan lè klèryèr¨, é il ézitè à
s'avansé, croyant apèrsevouar une flak d'o, ou byin la surfas dè
mar¨ trankil¨ se konfondè avèk la kouler de l'èrb. S'étè
partou un gran silans; é il ne dékouvrè-t okune dè bèt¨ ki, peu
de minut oparavan, èrè à l'antour de son chato.

Le boua s'épèsi, l'obskurité devin profond. Dè boufé de van
cho pasè, plèn¨ de santer¨ amollissantes. Il anfonsè dan
dè ta de fey¨ mort, é il s'appuya kontr un chèn pour alté
un peu.

Tou-t à kou, dèryèr son do, bondi une mas plus nouar, un sangliyé.
Julyin n'u pa le tan de sézir son ark, é il s'an-n aflija kom
d'un maler.

Pui, étan sorti du boua, il apèrsu un lou ki filè le lon d'une
è.

Julyin lui envoya une flèch. Le lou s'arèta, tourna la tèt pour le
vouar é repri sa kours. Il trotè-t an gardan toujour la mèm
distans, s'arètè de tan à otr, é, sito k'il étè vizé,
rekomansè à fuir.

Julyin parkouru de sèt manyèr une plèn intèrminabl, pui dè
montikul¨ de sabl, é anfin il se trouva sur un plato dominan un
gran-t èspas de pays. Dè pyèr¨ plat¨ étè klèr-semé antr dè
kavo¨-z an ruine. On trébuchè sur dè-z osman¨ de mor; de plas an
plas, dè kroua vèrmoulu¨ se panchè d'un-n èr lamantabl. Mè dè
form remuièr dan l'onbr indésiz dè tonbo¨; é il an surji dè
hyènes, tou-t éfaré¨, pantlant¨. An fezan klaké ler¨-z ongl¨ sur
lè dal¨, èl¨ vinr à lui é le flèrè avèk un bayman ki
dékouvrè ler¨ jansiv¨. Il dégèna son sabr. Èl¨ partir à la
foua dan tout lè dirèksion¨, é, kontinuian ler galo bouateu é
présipité, se pèrdir o louin sou-z un flo de pousyèr.

Une er aprè, il rankontra dan-z un ravin un toro furyeu, lè
kor-z an-n avan, é ki gratè le sabl avèk son pyé. Julyin lui
pouinta sa lans sou lè fanon¨. Èl éklata, kom si l'animal u été
de bronz; il fèrma lè yeu¨, atandan sa mor. Kan il lè rouvri,
le toro avè disparu.

Alor son am s'afèsa de ont. Un pouvouar supéryer détruizè sa
fors; é, pour s'an retourné ché lui, il rantra dan la forè.

Èl étè anbarasé de lyane¨; é il lè koupè avèk son sabr kan
une fouine glisa bruskeman antr sè janb¨, une pantèr fi un bon
par-desu son épol, un sèrpan monta an spiral otour d'un frèn.

Il y avè dan son feyaj un chouka monstrueu, ki regardè
Julyin; é, sa é la, parur antr lè branch kantité de larj¨
étinsèl¨, kom si le firmaman u fè pleuvouar dan la forè tout
sè-z étoual. S'étè dè yeu¨ d'animo, dè cha¨ sovaj¨, dè
ékurey¨, dè ibou¨, dè pèrokè¨, dè sinj¨.

Julyin darda kontr eu¨ sè flèch¨; lè flèch¨, avèk ler¨ plum, se
pozè sur lè fey¨ kom dè papiyon¨ blan¨. Il ler jeta dè
pyèr¨; lè pyèr¨, san ryin touché, retonbè. Il se modi,
orè voulu se batr, urla dè-z inprékasion¨, étoufè de raj.

É tous¨ lè-z animo k'il avè poursuivi se reprézantèr, fezan
otour de lui un sèrkl étroua. Lè-z u-z étè asi sur ler kroup,
lè-z otr drésé de tout ler tay. Il rèstè o milyeu, glasé de
tèrer, inkapabl du mouindr mouvman. Par un-n éfor suprèm de sa
volonté, il fi un pa; seu ki pèrchè sur lè-z arbr¨ ouvrir
ler¨-z èl¨, seu ki foulè le sol déplasèr ler¨ manbr¨; é
tous¨ l'akonpagnè.

Lè-z hyènes marchè devan lui, le lou é le sangliyé par dèryèr.
Le toro, à sa drouat, balansè la tèt; é, à sa goch, le sèrpan
ondulè dan lè-z èrb¨, tandis ke la pantèr, bonban son do,
avansè à pa de velour é à grand¨ anjanbé. Il alè le plus
lantman posibl pour ne pa lè-z irité; é il voyait sortir de la
profonder dè buison¨ dè por¨-épics, dè renar¨, dè vipèr¨, dè
chakal¨ é dè-z ours.

Julyin se mi à kourir; il¨ kourur. Le sèrpan siflè, lè bèt¨
puiant¨ bavè. Le sangliyé lui frotè lè talon¨ avèk sè défans¨,
le lou l'intéryer dè min¨ avèk lè poual¨ de son muzo. Lè sinj¨
le pinsè-t an grimasan, la fouine se roulè sur sè pyé¨. Un-n ours,
d'un revèr de pat, lui anlva son chapo; é la pantèr,
dédègneuzman, lèsa tonbé une flèch k'èl portè à sa gel.

Une ironi pèrsè dan ler¨-z alur¨ sournouaz¨. Tou-t an l'obsèrvan du
kouin de ler¨ prunèl¨, il¨ sanblè médité un plan de vanjans;
é, asourdi par le bourdoneman dè-z insékt¨, batu par dè keu¨
d'ouazo, sufoké par dè-z alèn¨, il marchè lè bra tandu¨-z é lè
popyèr¨ kloz¨ kom un-n avegl, san mèm avouar la fors de kriyé
«gras!»

Le chan d'un kok vibra dan l'èr. D'otr y répondir; s'étè le
jour; é il rekonu, o-dela dè-z oranjé¨, le fèt de son palè.

Pui, o bor d'un chan, il vi, à troua pa d'intèrval, dè pèrdri
rouj¨ ki voltè dan lè chom¨. Il dégrafa son manto, é
l'abati sur èl¨ kom un filè. Kan il lè-z u dékouvèrt, il
n'an trouva k'une sel, é mort depui lontan, pouri.

Sèt désèpsion l'ègzaspéra plus ke tout lè-z otr. Sa souaf de
karnaj le reprenè; lè bèt¨ mankan, il orè voulu masakré dè
om¨.

Il gravi lè troua tèras, anfonsa la port d'un kou de pouin;
mè, o ba de l'èskalyé, le souvenir de sa chèr fam détandi son
ker. Èl dormè san dout, é il alè la surprandr.

Ayant retiré sè sandal¨, il tourna dousman la sérur, é antra.

Lè vitro¨ garni de plon obskursisè la paler de l'ob. Julyin
se pri lè pyé¨ dan dè vètman¨, par tèr; un peu plus louin, il
erta une krédans ankor charjé de vèsèl. «San dout, èl ora
manjé,» se di-il; é il avansè vèr le li, pèrdu dan lè ténèbr¨
o fon de la chanbr. Kan il fu-t o bor, afin d'anbrasé sa fam,
il se pancha sur l'oréyé ou lè deu tèt¨ repozè l'une prè de
l'otr. Alor, il santi kontr sa bouch l'inprésion d'une barb.

Il se rekula, croyant devenir fou; mè il revin prè du li, é sè
doua¨, an palpan, rankontrèr dè cheveu¨ ki étè trè-lon¨.
Pour se konvinkr de son èrer, il repasa lantman sa min sur
l'oréyé. S'étè byin une barb, sèt foua, é un-n om! un-n om
kouché avèk sa fam!

Éklatan d'une kolèr démezuré, il bondi sur eu¨ à kou¨ de pouagnar;
é il trépignè, ékumè, avèk dè-z urleman¨ de bèt fov. Pui il
s'arèta. Lè mor, pèrsé o ker, n'avè pa mèm boujé. Il
ékoutè atantivman ler¨ deu ral prèsk égo¨, é, à mezur
k'il¨ s'afèblisè, un-n otr, tou-t o louin, lè kontinuiè.
Insèrtèn d'abor, sèt voua plintiv longman pousé, se
raprochè, s'anfla, devin kruèl; é il rekonu, tèrifyé, le
bramman du gran sèr nouar.

É kom il se retournè, il kru vouar dan l'encadrure de la port, le
fantom de sa fam, une lumyèr à la min.

Le tapaj du mertr l'avè atiré. D'un larj kou d'ey, èl
konpri tou, é s'enfuyant d'orer lèsa tonbé son flanbo.

Il le ramasa.

Son pèr é sa mèr étè devan lui, étandu¨ sur le do avèk un trou
dan la pouatrine; é ler¨ vizaj¨, d'une majèstueuz douser, avè
l'èr de gardé kom un sekrè étèrnèl. Dè-z éklabousur¨ é dè
flak¨ de san s'étalè o milyeu de ler po blanch, sur lè
dra¨ du li, par tèr, le lon d'un krist d'ivouar suspandu dan
l'alkov. Le reflè ékarlat du vitray, alor frapé par le solèy,
éklèrè sè tach rouj¨, é-t an jetè de plus nonbreuz¨ dan tou
l'aparteman. Julyin marcha vèr lè deu mo-z an se dizan, an
voulan krouar, ke sela n'étè pa posibl, k'il s'étè tronpé,
k'il y a parfoua dè resanblans¨ inèksplikabl¨. Anfin, il se bèsa
léjèrman pour vouar de tou prè le vyèyar; é il apèrsu, antr sè
popyèr¨ mal fèrmé, une prunèl étint ki le brula kom du feu.
Pui il se porta de l'otr koté de la kouch, okupé par l'otr kor,
don lè cheveu¨ blan¨ maskè une parti de la figur. Julyin lui
pasa lè doua¨ sou sè bando¨, leva sa tèt;--é il la regardè, an
la tenan o bou de son bra rouadi, pandan ke de l'otr min il
s'éklèrè avèk le flanbo. Dè gout¨, suintan du matla,
tonbè une à une sur le planché.

A la fin du jour, il se prézanta devan sa fam; é, d'une voua
diférant de la syèn, il lui komanda premyèrman de ne pa lui
répondr, de ne pa l'aproché, de ne plus mèm le regardé, é k'èl
u à suivr, sou pèn de danasion, tous¨ sè-z ordr¨ ki étè
irévokabl¨.

Lè funéray¨ serè fèt selon lè-z instruksion¨ k'il avè
lèsé par ékri, sur un pri-Dyeu, dan la chanbr dè mor. Il lui
abandonè son palè, sè vaso¨, tous¨ sè byin¨, san mèm retenir
lè vètman¨ de son kor, é sè sandal¨, ke l'on trouvrè o o
de l'èskalyé.

Èl avè obéi à la volonté de Dyeu, an-n okazyonan son krim, é
devè priyé pour son am, puisk dézormè il n'ègzistè plus.

On-n antèra lè mor avèk magnifisans, dan l'égliz d'un monastèr à
troua journé¨ du chato. Un mouan an kagoul rabatu suivi le
kortèj, louin de tous¨ lè-z otr, san ke pèrsone oza lui parlé.

Il rèsta pandan la mès, à pla vantr o milyeu du portay, lè bra
an kroua, é le fron dan la pousyèr.

Aprè l'ansevlisman, on le vi prandr le chemin ki menè o
montagn¨. Il se retourna pluzyer foua, é fini par disparètr.


      Iii

Il s'an-n ala, mandyan sa vi par le mond.

Il tandè sa min o kavalyé¨ sur lè rout¨, avèk dè jénuflèksion¨
s'aprochè dè mouasoner¨, ou rèstè imobil devan la baryèr
dè kour; é son vizaj étè si trist ke jamè on ne lui refuzè
l'omone.

Par èspri d'umilité, il rakontè son istouar; alor tous¨
s'enfuyaient, an fezan dè sign de kroua. Dan lè vilaj¨ ou il
avè déja pasé, sito k'il étè rekonu, on fèrmè lè port, on
lui kriyè dè menas, on lui jetè dè pyèr¨. Lè plus charitabl¨
pozè une ékuièl sur le bor de ler fenètr, pui fèrmè
l'ovan pour ne pa l'apèrsevouar.

Repousé de partou, il évita lè-z om¨; é il se nouri de rasine¨,
de plant, de frui¨ pèrdu¨, é de kokiyaj¨ k'il chèrchè le lon
dè grèv¨.

Kèlkefoua, o tournan d'une kot, il voyait sou sè yeu¨ une
konfuzyon de toua¨ présé, avèk dè flèch¨ de pyèr, dè pon¨, dè
tour¨, dè ru nouar¨ s'antr-krouazan, é d'ou montè jusk'à lui un
bourdoneman kontinuièl.

Le bezouin de se mélé à l'ègzistans dè-z otr le fezè désandr dan
la vil. Mè l'èr bèstyal dè figur, le tapaj dè métyé¨,
l'indiférans dè propo glasè son ker. Lè jour¨ de fèt, kan
le bourdon dè katédral¨ mètè-t an joua dè l'oror le pepl
antyé, il regardè lè-z abitan¨ sortir de ler¨ mèzon¨, pui lè
dans sur lè plas, lè fontèn¨ de cervoise dan lè karfour¨,
lè tantur¨ de dama devan le loji dè prins¨, é le souar venu, par
le vitraj dè rez-de-chosé, lè long¨ tabl de famiy ou dè
ayeu¨ tenè dè peti¨ anfan¨ sur ler¨ jenou¨; dè sanglo¨
l'étoufè, é il s'an retournè vèr la kanpagn.

Il kontanplè avèk dè-z élansman¨ d'amour lè poulin¨ dan lè
èrbaj¨, lè-z ouazo¨ dan ler¨ ni¨, lè-z insékt¨ sur lè fler¨;
tous¨, à son aproch, kourè plus louin, se kachè éfaré,
s'anvolè byin vit.

Il rechèrcha lè solitud¨. Mè le van aportè à son orèy kom
dè ral d'agoni; lè larm¨ de la rozé tonban par tèr lui
raplè d'otr gout¨ d'un poua plus lour. Le solèy, tous¨ lè
souar¨, étalè du san dan lè nuiaj¨; é chak nui, an rèv, son
parisid rekomansè.

Il se fi un silis avèk dè pouint de fèr. Il monta sur lè deu
jenou¨ tout lè koline¨-z ayant une chapèl à ler somè. Mè
l'impitoyable pansé obskursisè la splander dè tabèrnakl¨, le
torturè à travèr lè masérasion¨ de la pénitans.

Il ne se révoltè pa kontr Dyeu ki lui avè inflijé sèt aksion,
é pourtan se dézèspérè de l'avouar pu komètr.

Sa propr pèrsone lui fezè tèlman orer k'èspéran s'an
délivré-r il l'avantura dan dè péril¨. Il sova dè paralytiques dè
insandi, dè-z anfan¨ du fon dè goufr¨. L'abim le rejtè, lè
flam¨ l'épargnè.

Le tan n'apèza pa sa soufrans. Èl devenè intolérabl. Il
rézolu de mourir.

É un jour k'il se trouvè o bor d'une fontèn, kom il se
panchè desu pour jujé de la profonder de l'o, il vi parètr an
fas de lui un vyèyar tou décharné, à barb blanch é d'un-n aspè
si lamantabl k'il lui fu-t inposibl de retenir sè pler¨. L'otr,
osi, plerè. San rekonètr son imaj, Julyin se raplè
konfuzéman une figur resanblan à sèl-la. Il pousa un kri; s'étè
son pèr; é il ne pansa plu-z à se tué.

Insi, portan le poua de son souvenir, il parkouru bokou de pays;
é il ariva prè d'un flev don la travèrsé étè danjreuz, à
koz de sa vyolans é pars k'il y avè sur lè riv¨ une grand
étandu de vaz. Pèrsone depui lontan n'ozè plus le pasé.

Une vyèy bark, anfoui à l'aryèr, drèsè sa prou dan lè
rozo¨. Julyin-n an l'ègzaminan dékouvri une pèr d'aviron¨; é l'idé
lui vin d'employer son ègzistans o sèrvis dè-z otr.

Il komansa par établir sur la bèrj une manyèr de chosé ki
pèrmètrè de désandr jusk'o chenal; é il se brizè lè-z ongl¨ à
remué lè pyèr¨ énorm¨, lè-z appuyait kontr son vantr pour lè
transporté, glisè dan la vaz, y anfonsè, manka périr pluzyer
foua.

Ansuit, il répara le bato avèk dè-z épav¨ de navir¨, é il se fi
une kaut avèk de la tèr glèz é dè tron¨ d'arbr¨.

Le pasaj étan konu, lè voyageurs se prézantèr. Il¨ l'aplè
de l'otr bor, an-n ajitan dè drapo¨; Julyin byin vit sotè dan
sa bark. Èl étè trè-lourd; é on la surcharjè par tout
sort de bagaj¨ é de fardo¨, san konté lè bèt¨ de som, ki,
ruian de per, ogmantè l'ankonbreman. Il ne demandè ryin pour sa
pèn; kèl-z-un lui donè dè rèst de viktuiay¨ k'il¨
tirè de ler bisak ou lè-z abi¨ tro uzé don-t il¨ ne voulè
plus. Dè bruto¨ vosiférè dè blasfèm. Julyin lè reprenè avèk
douser; é il¨ ripostè par dè-z injur¨. Il se kontantè de lè bénir.

Une petit tabl, un-n èskabo, un li de fey¨ mort é troua koup
d'arjil, vouala tou se k'étè son mobilyé. Deu trou¨ dan la
muray sèrvè de fenètr¨. D'un koté, s'étandè à pèrt de vu
dè plèn¨ stéril¨-z ayant sur ler surfas de pal¨-z étan¨, sa é la;
é le gran flev, devan lui, roulè sè flo¨ vèrdatr¨. O
printan, la tèr umid avè une oder de pouritur. Pui, un van
dézordoné soulvè la pousyèr an tourbiyon¨. Èl antrè partou,
anbourbè l'o, krakè sou lè jansiv¨. Un peu plus tar, s'étè
dè nuiaj¨ de moustik¨, don la susurration é lè pikur¨ ne
s'arètè ni jour ni nui. Ansuit, survenè d'atros¨ jelé ki
donè o choz¨ la rijidité de la pyèr, é inspirè un bezouin
fou de manjé de la vyand.

Dè moua s'ékoulè san ke Julyin vi pèrsone. Souvan il fèrmè
lè yeu¨, tachan, par la mémouar, de revenir dan sa jenès;--é la
kour d'un chato aparèsè, avèk dè lévriyé¨ sur un pèron, dè
valè¨ dan la sal d'arm, é, sou-z un bèrso de panpr¨, un
adolésan à cheveu¨ blon¨ antr un vyèyar kouvèr de fourur¨ é
une dam à gran énin; tou-t à kou, lè deu kadavr¨ étè la. Il
se jetè à pla vantr sur son li, é répétè-t an pleran:

--«A! povr pèr! povr mèr! povr mèr!» É tonbè dan-z un
asoupisman ou lè vizyon¨ funèbr¨ kontinuiè.

Une nui k'il dormè, il kru antandr kèlk'un l'aplé. Il tandi
l'orèy é ne distinga ke le mujisman dè flo¨.

Mè la mèm voua repri:

--«Julyin!»

Èl venè de l'otr bor, se ki lui paru èkstraordinèr, vu la
larjer du flev.

Une trouazyèm foua on-n apla:

--«Julyin!»

É sèt voua ot avè l'intonasion d'une kloch d'égliz.

Ayant alumé sa lantèrn, il sorti de la kaut. Un-n ouragan furyeu
anplisè la nui. Lè ténèbr¨ étè profond¨, é sa é la
déchiré par la blancher dè vag¨ ki bondisè.

Aprè une minut d'ézitasion, Julyin dénoua l'amar. L'o, tou de
suit, devin trankil, la bark glisa desu é toucha l'otr
bèrj, ou un-n om atandè.

Il étè anvlopé d'une toual an lanbo¨, la figur parèy à un
mask de platr é lè deu yeu¨ plus rouj¨ ke dè charbon¨. An
aprochan de lui la lantèrn, Julyin s'apèrsu k'une lèpr ideuz le
rekouvrè; sepandan, il avè dan son atitud kom une majèsté de roua.

Dè k'il antra dan la bark, èl anfonsa prodijyeuzman, ékrazé
par son poua; une sekous la remonta; é Julyin se mi à ramé.

A chak kou d'aviron, le resak dè flo¨ la soulvè par l'avan.
L'o, plus nouar ke de l'ankr, kourè avèk furi dè deu koté¨ du
bordaj. Èl kreuzè dè-z abim, èl fezè dè montagn¨, é la
chaloup sotè desu, pui redèsandè dan dè profonder¨ ou èl
tournoyait, baloté par le van.

Julyin panchè son kor, dépliyè lè bra, é, s'ark-boutant dè
pyé¨, se ranvèrsè avèk une torsion de la tay, pour avouar plus de
fors. La grèl singlè sè min¨, la plui koulè dan son do, la
vyolans de l'èr l'étoufè, il s'arèta. Alor le bato fu-t anporté
à la dériv. Mè, konprenan k'il s'ajisè d'une choz konsidérabl,
d'un-n ordr okèl il ne falè pa dézobéir, il repri sè-z aviron¨; é
le klakman dè tolè¨ koupè la klamer de la tanpèt.

La petit lantèrn brulè devan lui. Dè-z ouazo¨, an voltan, la
kachè par intèrval¨. Mè toujour il apèrsevè lè prunèl¨ du
Lépreu ki se tenè debou à l'aryèr, imobil kom une kolone.

É sela dura lontan, trè-lontan!

Kan il¨ fu-t arivé dan la kaut, Julyin fèrma la port; é il le
vi syéjan sur l'èskabo. L'èspès de linsel ki le rekouvrè étè
tonbé jusk'à sè anch¨; é sè-z épol, sa pouatrine, sè bra mègr¨
disparèsè sou dè plak de pustul¨ ékayeuz¨. Dè rid
énorm¨ labourè son fron. Tèl k'un skelèt, il avè un trou à
la plas du né; é sè lèvr¨ bleatr¨ dégajè une alèn épès
kom un brouyar, é nozéabond.

--«J'é fin!» di-il.

Julyin lui dona se k'il posédè, un vyeu kartyé de lar é lè
krout¨ d'un pin nouar.

Kan il lè-z u dévoré, la tabl, l'ékuièl é le manch du kouto
portè lè mèm tach ke l'on voyait sur son kor.

Ansuit, il di:--«J'é souaf!»

Julyin-n ala chèrché sa kruch; é, kom il la prenè, il an sorti un
arom ki dilata son ker é sè narine¨. S'étè du vin; kèl
trouvay! mè le Lépreu avansa le bra, é d'un trè vida tout la
kruch.

Pui il di:--«J'é froua!»

Julyin, avèk sa chandèl, anflama un pakè de foujèr¨, o milyeu de
la kabane.

Le Lépreu vin s'y chofé; é, akroupi sur lè talon¨, il tranblè
de tous¨ sè manbr¨, s'afèblisè; sè yeu¨ ne briyè plus, sè
ulsèr¨ koulè, é d'une voua prèsk étint, il murmura:

--«Ton li!»

Julyin l'èda dousman à s'y tréné, é mèm étandi sur lui, pour le
kouvrir, la toual de son bato.

Le Lépreu jémisè. Lè kouin¨ de sa bouch dékouvrè sè dan¨, un
ral akséléré lui sekouè la pouatrine, é son vantr, à chakune de sè
aspirasion¨, se kreuzè jusk'o vèrtèbr¨.

Pui il fèrma lè popyèr¨.

--«S'è kom de la glas dan mé-z os! Vyin prè de moua!»

É Julyin, ékartan la toual, se koucha sur lè fey¨ mort, prè de
lui, kot à kot.

Le Lépreu tourna la tèt.

--«Déshabille-toua, pour ke j'è la chaler de ton kor!»

Julyin-n ota sè vètman¨; pui, nu kom o jour de sa nèsans, se
replasa dan le li; é il santè kontr sa kuis la po du Lépreu,
plus frouad k'un sèrpan é rud kom une lim.

Il tachè de l'ankourajé; é l'otr répondè, an altan:

--«A! je vè mourir!... Raproch-toua, réchof-moua! Pa avèk lè
min¨! non! tout ta pèrsone.»

Julyin s'étala desu konplètman, bouch kontr bouch, pouatrine sur
pouatrine.

Alor le Lépreu l'étrègni; é sè yeu¨ tou-t à kou prir une klarté
d'étoual; sè cheveu¨ s'alonjèr kom lè rè¨ du solèy; le
soufl de sè narine¨ avè la douser dè roz¨; un nuiaj d'ansan
s'èlva du foyer, lè flo¨ chantè. Sepandan une abondans de
délis¨, une joua surumèn dèsandè kom une inondasion dan l'am
de Julyin pamé; é selui don lè bra le sèrè toujour
grandisè, grandisè, touchan de sa tèt é de sè pyé¨ lè deu
mur¨ de la kabane. Le toua s'anvola, le firmaman se déployait;--é
Julyin monta vèr lè-z èspas¨ bleu¨, fas à fas avèk Notr-Sègner
Jézu, ki l'anportè dan le syèl.

É vouala l'istouar de sin Julyin l'Ospitalyé, tèl à peu prè
k'on la trouv, sur un vitray d'égliz, dan mon pays.




      HÉrodias



      I

La sitadèl de Machaerous se drèsè à l'oryan de la mèr Mort, sur
un pik de bazalt ayant la form d'un kone. Katr¨ valé¨ profond¨
l'antourè, deu vèr lè flan¨, une an fas, la katriyèm o dela.
Dè mèzon¨ se tasè kontr sa baz, dan le sèrkl d'un mur ki
ondulè suivan lè-z inégalité¨ du tèrin; é, par un chemin-n an zigzag
tayadan le roché, la vil se relyè à la forterès, don lè
muray¨ étè ot¨ de san vin koudé, avèk dè-z angl¨
nonbreu, dè kréno¨ sur le bor, é, sa é la, dè tour¨ ki
fezè kom dè fleron¨ à sèt kourone de pyèr¨, suspandu
o-desu de l'abim.

Il y avè dan l'intéryer un palè orné de portik¨, é kouvèr
d'une tèras ke fèrmè une balustrad an boua de sycomore, ou dè
ma¨ étè dispozé pour tandr un vélarium.

Un matin, avan le jour, le Tétrarque Hérode-Antipas vin s'y akoudé,
é regarda.

Lè montagn¨, imédyatman sou lui, komansè à dékouvrir ler¨
krèt¨, pandan ke ler mas, jusk'o fon dè-z abim, étè ankor
dan l'onbr. Un brouyar flotè, il se déchira, é lè kontour¨ de
la mèr Mort aparur. L'ob, ki se levè dèryèr Machaerous,
épandè une roujer. Èl ilumina byinto lè sabl¨ de la grèv, lè
koline¨, le dézèr, é, plus louin, tous¨ lè mon¨ de la Judée,
inklinan ler¨ surfas¨ raboteuz¨-z é griz¨, Engeddi, o milyeu,
trasè une bar nouar; Hébron, dan l'anfonsman, s'arondisè-t an
dom; Esquol avè dè grenadyé¨, Sorek dè vign¨, karmel dè chan¨
de sézam; é la tour Antonia, de son kub monstrueu, dominè
Jérusalem. Le Tétrarque an détourna la vu pour kontanplé, à drouat,
lè palmyé¨ de Jéricho; é il sonja o-z otr vil¨ de sa Galilée:
Kafarnaom, Endor, Nazareth, Tibérias ou peu-ètr il ne revyindrè
plus. Sepandan le Jourdain koulè sur la plèn arid. Tout blanch,
èl éblouisè kom une nap de nèj. Le lak, mintnan, sanblè
an lapis-lazuli; é à sa pouint méridyonal, du koté de l'Yémen, Antipas
rekonu se k'il krègnè d'apèrsevouar. Dè tant brune¨ étè
dispèrsé; dè-z om¨ avèk dè lans sirkulè antr lè chevo¨, é
dè feu¨ s'étègnan briyè kom dè-z étinsèl¨ à ra du sol.

S'étè lè troup¨ du roua dè-z Arab¨, don-t il avè répudyé la fiy
pour prandr Hérodias, maryé à l'un de sè frèr¨, ki vivè-t an
Italie, san prétansion¨ o pouvouar.

Antipas atandè lè sekour dè Romin¨; é Vitellius, gouvèrner de
la Syrie, tardan à parètr, il se ronjè d'inkyétud¨.

Agripa, san dout, l'avè ruiné ché l'Anprer? Philippe, son
trouazyèm frèr, souvrin de la Batanée, s'armè klandèstineman. Lè
Juif¨ ne voulè plus de sè mer¨ idolatr, tous¨ lè-z otr de sa
dominasion; si byin k'il ézitè antr deu projè¨: adousir lè
Arab¨ ou konklur une alyans avèk lè Part¨; é, sou le prétèkst
de fété son anivèrsèr, il avè konvyé, pour se jour mèm, à un
gran fèstin, lè chèf¨ de sè troup¨, lè réjiser¨ de sè kanpagn¨
é lè prinsipo¨ de la Galilée.

Il fouya d'un regar égu tout lè rout¨. Èl¨-z étè vid. Dè
ègl¨ volè o-desu de sa tèt; lè solda¨, le lon du ranpar,
donè kontr lè mur¨; ryin ne boujè dan le chato.

Tou-t à kou, une voua louintèn, kom échapé dè profonder¨ de la
tèr, fi palir le Tétrarque. Il se pancha pour ékouté; èl avè
disparu. Èl repri; é-t an klakan dan sè min¨, il kriya--«Mannaëi!
Mannaëi!»

Un-n om se prézanta, nu jusk'à la sintur, kom lè maser¨ dè
bin¨. Il étè trè-gran, vyeu, décharné, é portè sur la kuis un
koutla dan-z une gèn de bronz. Sa chevlur, relevé par un pègn,
ègzajérè la longer de son fron. Une somnolans dékolorè sè yeu¨,
mè sè dan¨ briyè, é sè-z ortèy¨ pozè léjèrman sur lè
dal¨, tou son ko-z ayant la souplès d'un sinj, é sa figur
l'inpasibilité d'une momi.

--«Ou è-t-il?» demanda le Tétrarque.

Mannaëi répondi, an-n indikan avèk son pous un-n objè dèryèr eu¨:

--«La! toujour!»

--«J'avè kru l'antandr!»

É Antipas, kan il u rèspiré larjeman, s'informa de Iaokanann, le
mèm ke lè Latin¨ apèl sin Djin-Batist. Avè-t-on revu sè
deu-z om¨, admi par induljans, l'otr moua, dan son kacho, é
savè-t-on, depui lor, se k'il¨-z étè venu¨ fèr?

Mannaëi réplika:

--«Il¨-z on échanjé avèk lui dè parol¨ mystérieuses, kom lè voler,
le souar, o karfour¨ dè rout¨. Ansuit il¨ son parti vèr la
Ot Galilée, an-n anonsan k'il¨-z aportrè une grand nouvèl.»

Antipas bèsa la tèt, pui d'un-n èr d'épouvant:

«Gard-le! gard-le! É ne lès antré pèrsone! Fèrm byin la port!
Kouvr la fos! On ne doua pa mèm soupsoné k'il vi!»

San-z avouar resu sè-z ordr¨, Mannaëi lè-z akonplisè; kar Iaokanann
étè Juif, é il ègzékrè lè Juif¨ kom tous¨ lè Samaritin¨.

Ler tanpl de Garizim, dézigné par Moiz pour ètr le santr d'Israël,
n'ègzistè plus depui le roua Hyrcan; é selui de Jérusalem lè mètè
dan la furer d'un-n outraj, é d'une injustis pèrmanant. Mannaëi s'y
étè introdui, afin d'an souyé l'otèl avèk dè-z os de mor. Sè
konpagnon¨, mouin rapid¨, avè été dékapité.

Il l'apèrsu dan l'ékarteman de deu koline¨. Le solèy fezè
rèsplandir sè muray¨ de marbr blan é lè lam¨ d'or de sa
touatur. S'étè kom une montagn lumineuz, kèlk choz de
surumin, ékrazan tou de son opulans é de son orgey.

Alor il étandi lè bra du koté de Sion; é, la tay drouat, le
vizaj an-n aryèr, lè pouin¨ fèrmé, lui jeta un-n anatèm, croyant ke
lè mo¨ avè un pouvouar éfèktif.

Antipas ékoutè, san parètr skandalizé.

Le Samaritin di ankor:

--«Par moman¨ il s'ajit, il voudrè fuir, il èspèr une délivrans.
D'otr foua, il a l'èr trankil d'une bèt malad; ou byin je le
voua ki march dan lè ténèbr¨, an répétan: «K'inport? Pour k'il
grandis, il fo ke je diminu!» Antipas é Mannaëi se regardèr.
Mè le Tétrarque étè la de réfléchir.

Tous¨ sè mon¨ otour de lui, kom dè-z étaj de gran¨ flo¨
pétrifyé, lè goufr¨ nouar¨ sur le flan dè falèz¨, l'imansité du
syèl bleu, l'ékla vyol du jour, la profonder dè-z abim le
troublè; é une dézolasion l'anvaisè o spèktakl du dézèr, ki
figur, dan le boulvèrseman de sè tèrin¨, dè-z anfitéatr¨ é dè
palè abatu¨. Le van cho aportè, avèk l'oder du soufr, kom
l'ègzalèzon dè vil¨ modit¨, ansevli plus ba ke le rivaj sou
lè-z o¨ pezant¨. Sè mark d'une kolèr imortèl effrayaient sa
pansé; é il rèstè lè deu koud¨ sur la balustrad, lè yeu¨ fiks
é lè tanp¨ dan lè min¨. Kèlk'un l'avè touché. Il se retourna.
Hérodias étè devan lui.

Une simar de pourpr léjèr l'anvlopè jusk'o sandal¨. Sorti
présipitaman de sa chanbr, èl n'avè ni kolyé¨ ni pandan¨
d'orèy¨; une très de sè cheveu¨ nouar¨ lui tonbè sur un bra, é
s'anfonsè, par le bou, dan l'intèrval de sè deu sin¨. Sè
narine¨, tro remonté, palpitè; la joua d'un triyonf éklèrè sa
figur; é, d'une voua fort, sekouan le Tétrarque:

--«Sézar nou-z èm! Agripa è-t an prizon!»

-«Ki te l'a di?»

-«Je le sè!»

Èl ajouta:

-«S'è pour avouar souété l'anpir à Caïus!»

Tou-t an vivan de ler¨-z omone¨, il avè brigé le titr de roua, k'il¨
ambitionnaient kom lui. Mè dan l'avnir, plus de krint¨!--«Lè
kacho¨ de Tibère s'ouvr difisilman, é kèlkefoua l'ègzistans
n'y è pa sur!»

Antipas la konpri; é, byin k'èl fu la ser d'Agripa, son
intansion atros lui sanbla justifyé. Sè mertr¨ étè une
konsékans dè choz¨, une fatalité dè mèzon¨ royales. Dan sèl
d'Hérode, on ne lè kontè plus.

Pui èl étala son antrepriz: lè kliyan¨ achté, lè lètr¨
dékouvèrt, dè-z èspyon¨ à tout lè port, é koman èl étè
parvenu à séduir Uychès le dénonsyater.--«Ryin ne me koutè! Pour
toua, n'é-je pa fè plus?... J'é abandoné ma fiy!»

Aprè son divors, èl avè lèsé dan Rome sèt anfan, èspéran
byin-n an-n avouar d'otr du Tétrarque. Jamè èl n'an parlè. Il se
demanda pourkoua son aksè de tandrès.

On-n avè dépliyé le vélarium é aporté vivman de larj¨ kousin¨
oprè d'eu¨. Hérodias s'y afèsa, é plerè, an tournan le do.
Pui èl se pasa la min sur lè popyèr¨, di k'èl n'y voulè
plus sonjé, k'èl se trouvè ereuz; é èl lui rapla ler¨
kozri¨ la-ba, dan l'atriyom, lè rankontr o-z étuv¨, ler¨
promnad¨ le lon de la voua Sakré, é lè souar¨, dan lè grand¨
villa¨, o murmur dè djèt¨ d'o, sou dè-z ark¨ de fler¨, devan la
kanpagn romèn. Èl le regardè kom otrefoua, an se frolan
kontr sa pouatrine, avèk dè jèst¨ kalin¨.--Il la repousa. L'amour
k'èl tachè de ranimé étè si louin, mintnan! É tous¨ sè
maler¨-z an dékoulè; kar, depui douz an¨ byinto, la gèr
kontinuiè. Èl avè vyéyi le Tétrarque. Sè-z épol se voutè
dan-z une toj sonbr, à bordur vyolèt; sè cheveu¨ blan¨ se mèlè
à sa barb, é le solèy, ki travèrsè la voual, bègnè de lumyèr
son fron chagrin. Selui d'Hérodias égalman avè dè pli¨; é, l'un
an fas de l'otr, il¨ se konsidérè d'une manyèr farouch.

Lè chemin¨ dan la montagn komansèr à se peplé. Dè paster¨
pikè dè beu¨, dè-z anfan¨ tirè dè-z ane¨, dè palfrenyé¨
konduizè dè chevo¨. Seu ki dèsandè lè oter¨ o-dela de
Machaerous disparèsè dèryèr le chato; d'otr montè le
ravin-n an fas, é, parvenu¨ à la vil, décharjè ler¨ bagaj¨ dan
lè kour. S'étè lè pourvoyeurs du Tétrarque, é dè valè¨,
présédan sè konviv¨.

Mè o fon de la tèras, à goch, un-n Essénien paru, an rob
blanch, nu-pyé¨, l'èr stoik. Mannaëi, du koté droua, se présipitè
an levan son koutla, Hérodias lui kriya:--«Tue-le!»

--«Arrête!» di le Tétrarque.

Il devin imobil; l'otr osi.

Pui il¨ se retirèr, chakun par un-n èskalyé diféran, à rekulon,
san se pèrdr dè yeu¨.

--«Je le konè!» di Hérodias, «il se nom Phanuel, é chèrch à vouar
Iaokanann, puisk tu a l'avegleman de le konsèrvé!»

Antipas objèkta k'il pouvè un jour sèrvir. Sè-z atak kontr
Jérusalem gagnè à eu¨ le rèst dè Juif¨.

--«Non!» repri-èl, «il¨-z aksèpt tous¨ lè mètr¨, é ne son pa
kapabl¨ de fèr une patri!» Kan à selui ki remuiè le pepl avèk
dè-z èspérans¨ konsèrvé depui Néhémias, la mèyer politik étè
de le suprimé.

Ryin ne prèsè, selon le Tétrarque. Iaokanann danjreu! Alon donk!
Il afèktè d'an rir.

--«Tais-toua!» É èl redi son umilyasion, un jour k'èl alè vèr
Galaad, pour la rékolt du bom. Dè jan¨, o bor du flev,
remètè ler¨-z abi¨. Sur un montikul, à koté, un-n om parlè. Il
avè une po de chamo otour dè rin¨, é sa tèt resanblè à
sèl d'un lyon. Dè k'il m'apèrsu, il kracha sur moua tout lè
malédiksion¨ dè profèt¨. Sè prunèl¨ flamboyaient; sa voua
rujisè; il levè lè bra, kom pour araché le tonèr.
Inposibl de fuir! lè rou¨ de mon char avè du sabl jusk'o
èsyeu¨; é je m'élouagnè lantman, m'abritan sou mon manto,
glasé par sè-z injur¨ ki tonbè kom une plui d'oraj.»

Iaokanann l'anpèchè de vivr. Kan on l'avè pri é lyé avèk dè
kord¨, lè solda¨ devè le pouagnardé s'il rézistè; il s'étè
montré dou. On-n avè mi dè sèrpan¨ dan sa prizon; il¨-z étè mor.

L'inanité de sè-z anbuch¨ ègzaspérè Hérodias. D'ayer, pourkoua sa
gèr kontr èl? Kèl intérè le pousè? Sè diskour, kriyé à dè
foul, s'étè répandu¨, sirkulè; èl lè-z antandè partou, il¨
anplisè l'èr. Kontr dè léjyon¨ èl orè u de la bravour.
Mè sèt fors plus pèrnisyeuz ke lè glèv¨, é k'on ne pouvè
sézir, étè stupéfyant; é èl parkourè la tèras, blêmie par sa
kolèr, mankan de mo¨ pour èksprimé se ki l'étoufè.

Èl sonjè osi ke le Tétrarque, sédan à l'opinyon, s'avizrè
peu-ètr de la répudyé. Alor tou serè pèrdu! Depui son anfans,
èl nourisè le rèv d'un gran-t anpir. S'étè pour y atindr
ke, délèsan son premyé épou, èl s'étè jouint à selui-la, ki
l'avè dupé, pansè-èl.

--«J'é pri un bon soutyin, an-n antran dan ta famiy!»

--«Èl vo la tyèn!» di sinpleman le Tétrarque.

Hérodias santi bouyoné dan sè vèn¨ le san dè prètr¨ é dè
roua¨ sè-z ayeu¨.

--«Mè ton gran-pèr balayait le tanpl d'Ascalon! Lè-z otr étè
bèrjé¨, bandi¨, kondukter¨ de karavane¨, une ord, tributèr de
Juda depui le roua David! Tous¨ mé-z ansètr¨ on batu lè tyin! Le
premyé dè Makkabi vou-z a chasé d'Hébron, Hyrcan forsé à vou
sirkonsir!» É, ègzalan le mépri de la patrisyèn pour le plébéyin,
la èn de Jacob kontr Édom, èl lui reprocha son indiférans o
outraj, sa molès anvèr lè Farizyin¨ ki le traisè, sa
lachté pour le pepl ki la détèstè. «Tu è kom lui, avou-le! é
tu regrèt la fiy arab ki dans otour dè pyèr¨. Repran-la!
V-t'an vivr avèk èl, dan sa mèzon de toual! dévor son pin kui
sou la sandr! aval le lè kayé de sè brebi! bèz sè jou
bleu¨! é oubli-moua!»

Le Tétrarque n'ékoutè plus. Il regardè la plat-form d'une mèzon,
ou il y avè une jen fiy, é une vyèy fam tenan un parasol à
manch de rozo, lon kom la lign d'un pècher. O milyeu du tapi,
un gran panyé de voyage rèstè ouvèr. Dè sintur, dè voual, dè
pandlok¨ d'orfèvreri an débordè konfuzéman. La jen fiy, par
intèrval¨, se panchè vèr sè choz¨, é lè sekouè à l'èr. Èl
étè vétu kom lè Romèn¨, d'une tunik kalamistré avèk un péplom
à glan¨ d'èmerod; é dè lanyèr¨ bleu¨-z anfèrmè sa chevlur,
tro lourd, san dout, kar, de tan à otr, èl y portè la min.
L'onbr du parasol se promnè o-desu d'èl, an la kachan à demi.
Antipas apèrsu deu-z ou troua foua son kol délika, l'angl d'un-n ey,
le kouin d'une petit bouch. Mè il voyait, dè anch¨ à la nuk,
tout sa tay ki s'inklinè pour se redrésé d'une manyèr
élastik. Il épyè le retour de se mouvman, é sa rèspirasion
devenè plus fort; dè flam¨ s'alumè dan sè yeu¨. Hérodias
l'obsèrvè.

Il demanda: --«Ki è-se?»

Èl répondi n'an ryin savouar, é s'an-n ala soudèneman apézé.

Le Tétrarque étè atandu sou lè portik¨ par dè Galiléens, le
mètr dè-z ékritur¨, le chèf dè paturaj¨, l'administrater dè
saline¨ é un Juif de Babylone, komandan sè kavalyé¨. Tous¨ le
saluièr d'une aklamasion. Pui, il disparu vèr lè chanbr
intéryer¨.

Phanuel surji à l'angl d'un koulouar.

--«A! ankor? Tu vyin pour Iaokanann, san dout?

--«É pour toua! j'é à t'aprandr une choz konsidérabl.»

É, san kité Antipas, il pénétra, dèryèr lui, dan-z un-n aparteman
obskur.

Le jour tonbè par un griyaj, se dévlopan tou du lon sou la
kornich. Lè muray¨ étè pint¨ d'une kouler grena, prèsk
nouar. Dan le fon s'étalè un li d'ébèn, avèk dè sangl¨-z an po de
bef. Un boukliyé d'or, o desu, luizè kom un solèy.

Antipas travèrsa tout la sal, se koucha sur le li.

Phanuel étè debou. Il leva son bra, é dan-z une atitud inspiré:

--«Le Trè-O anvoua par moman¨ un de sè fis¨. Iaokanan-n an-n è-t un.
Si tu l'opprimes, tu sera chasyé.

--«S'è lui ki me pèrsékut!» s'ékriya Antipas. «Il a voulu de moua une
aksion inposibl. Depui se tan-la, il me déchir. É je n'étè pa
dur, o komansman! Il a mèm dépéché de Machaerous dè-z om¨ ki
boulvèrs mé provins¨. Maler à sa vi! Puisk'il m'atak, je me
défan!

--«Sè kolèr¨ on tro de vyolans,» réplika Phanuel. «N'inport! Il
fo le délivré.»

--«On ne relach pa lè bèt¨ furyeuz¨!» di le Tétrarque.

L'Essénien répondi:

--«Ne t'inkyèt plus! Il ira ché lè-z Arab¨, lè Goloua, lè Scythes.
Son evr doua s'étandr jusk'o bou de la tèr!»

Antipas sanblè pèrdu dan-z une vizyon.

--«Sa puisans è fort!... Malgré moua, je l'èm!»

--«Alor, k'il soua libr?»

Le Tétrarque ocha la tèt. Il krègnè Hérodias, Mannaëi, é l'inkonu.

Phanuel tacha de le pèrsuiadé, an-n alégan, pour garanti de sè
projè¨, la soumision dè-z Esséniens o roua¨. On rèspèktè sè-z om¨
povr¨, indontabl¨ par lè suplis¨, vétu¨ de lin, é ki lizè
l'avnir dan lè-z étoual.

Antipas se rapla un mo de lui, tou-t à l'er.

--«Kèl è sèt choz, ke tu m'anonsè kom inportant?»

Un nègr survin. Son kor étè blan de pousyèr. Il ralè é ne
pu ke dir:

--«Vitellius!»

--«Koman? il ariv?»

--«Je l'é vu. Avan troua er¨, il è-t isi!»

Lè portyèr¨ dè koridor¨ fu-t ajité kom par le van. Une rumer
anpli le chato, un vakarm de jan¨ ki kourè, de mebl¨ k'on
trènè, d'arjantri¨ s'ékroulan; é, du o dè tour¨, dè buccins
sonè, pour avèrtir lè-z èsklav¨ dispèrsé.


      Ii

Lè ranpar¨ étè kouvèr de mond kan Vitellius antra dan la
kour. Il s'appuyait sur le bra de son intèrprèt, suivi d'une grand
lityèr rouj orné de panach¨ é de mirouar¨, ayant la toj, le
latiklav, lè brodkin¨ d'un konsul é dè likter¨ otour de sa
pèrsone.

Il¨ plantèr kontr la port ler¨ douz fèso¨, dè bagèt¨
relyé par une kouroua avèk une ach dan le milyeu. Alor, tous¨
frémir devan la majèsté du pepl romin.

La lityèr, ke ui-t om¨ manevrè, s'arèta. Il an sorti un
adolésan, le vantr gro, la fas bourgeonnée, dè pèrl¨ le lon dè
doua¨. On lui ofri une koup plèn de vin é d'aromat¨. Il la but,
é-t an réklama une segond.

Le Tétrarque étè tonbé o jenou¨ du Prokonsul, chagrin, dizè-t-il, de
n'avouar pa konu plus to la faver de sa prézans. Otreman, il u
ordoné sur lè rout¨ tou se k'il falè pour lè Vitellius. Il¨
dèsandè de la déès Vitellia. Une voua, menan du Janicule à la
mèr, portè ankor ler non. Lè questures, lè konsula¨ étè
inonbrabl¨ dan la famiy; é kan à Lucius, mintnan son ot, on
devè le remèrsyé kom vinker dè Clites é pèr de se jen
Aulus, ki sanblè revenir dan son domèn, puisk l'Oryan étè la
patri dè dyeu¨. Sè-z hyperboles fu-t èksprimé-z an latin. Vitellius
lè-z aksèpta inpasibleman.

Il répondi ke le gran-t Hérode sufizè à la glouar d'une nasion. Lè
Atényin¨ lui avè doné la surintandans dè jeu¨ Olympiques. Il
avè bati dè tanpl¨-z an l'oner d'Ogust, été pasyan, injényeu,
tèribl, é fidèl toujour o Sézar¨.

Antr lè kolone¨ à chapito¨ d'èrin, on-n apèrsu Hérodias ki
s'avansè d'un-n èr d'inpératris, o milyeu de fam¨ é d'eunuk¨
tenan sur dè plato¨ de vèrmèy dè parfun¨ alumé.

Le Prokonsul fi troua pa à sa rankontr; é, l'ayant salué d'une
inklinèzon de tèt:

--«Kèl boner!» s'ékriya-t-èl, ke dézormè Agripa, l'ènemi de
Tibère, fu dan l'inposibilité de nuir!

Il ignorè l'évèneman, èl lui paru danjreuz; é kom Antipas
jurè k'il ferè tou pour l'Anprer, Vitellius ajouta:--«Mèm o
détriman dè-z otr?»

Il avè tiré dè-z otaj¨ du roua dè Part¨, é l'Anprer n'y sonjè
plus; kar Antipas, prézan à la konférans, pour se fèr valouar, an
avè tou de suit èkspédyé la nouvèl. De la, une èn profond, é
lè retar¨ à fournir dè sekour.

Le Tétrarque balbusya. Mè Aulus di-t an ryan:

--«Calme-toua, je te protèj!»

Le Prokonsul fègni de n'avouar pa antandu. La fortune du pèr
dépandè de la souyur du fis¨; é sèt fler dè fanj¨ de Caprée
lui prokurè dè bénéfis¨ tèlman konsidérabl¨, k'il l'antourè
d'égar¨, tou-t an se méfyan, pars k'èl étè vénéneuz.

Un tumult s'èlva sou la port. On-n introduizè une fil de mul¨
blanch¨, monté par dè pèrsonaj¨-z an kostum de prètr¨. S'étè
dè Sadducéens é dè Farizyin¨, ke la mèm anbision pousè à
Machaerous, lè premyé¨ voulan obtenir la sacrificature, é lè-z otr
la konsèrvé. Ler¨ vizaj¨ étè sonbr, seu dè Farizyin¨
surtou, ènemi¨ de Rome é du Tétrarque. Lè pan¨ de ler tunik lè
anbarasè dan la kou; é ler tyar chanslè à ler fron
par-desu dè bandlèt¨ de parchemin, ou dè-z ékritur¨ étè trasé.

Prèsk an mèm tan, arivèr dè solda¨ de l'avan-gard. Il¨
avè mi ler¨ boukliyé¨ dan dè sak¨, par prékosion kontr la
pousyèr; é dèryèr eu¨-z étè Marcellus, lyeutnan du Prokonsul,
avèk dè publikin¨, sèran sou ler¨-z èsèl¨ dè tablèt¨ de boua.

Antipas noma lè prinsipo¨ de son antouraj: Tolmaï, Kanthera, Séhon,
Ammonius d'Alexandrie, ki lui achtè de l'asfalt, Naâmann,
kapitèn de sè vélites, Iaçim le Babylonien.

Vitellius avè remarké Mannaeï.

--«Selui-la, k'è-se donk?»

Le Tétrarque fi konprandr, d'un jèst, ke s'étè le bouro.

Pui, il prézanta lè Sadducéens.

Jonathas, un peti om libr d'alur¨ é parlan grèk, supliya le
mètr de lè-z onoré d'une vizit à Jérusalem. Il s'y randrè
probableman.

Éléazar, le né krochu é la barb long, réklama pour lè Farizyin¨
le manto du gran prètr dètnu dan la tour Antonia par l'otorité
sivil.

Ansuit, lè Galiléens dénoncèrent Pons-Pilate. A l'okazyon d'un fou
ki chèrchè lè vaz¨ d'or de David dan-z une kavèrn, prè de Samarie,
il avè tué dè-z abitan¨; é tous¨ parlè à la foua, Mannaëi plus
vyolaman ke lè-z otr. Vitellius afirma ke lè kriminèl¨ serè
puni.

Dè vosiférasion¨ éklatè-t an fas d'un portik, ou lè solda¨
avè suspandu ler¨ boukliyé¨. Lè ous¨ étan défèt¨, on voyait
sur lè _umbo_ la figur de Sézar. S'étè pour lè Juif¨ une idolatri.
Antipas lè-z aranga, pandan ke Vitellius, dan la kolonad, sur un
syèj èlvé, s'étonè de ler furer. Tibère avè u rèzon d'an
ègzilé katr¨ san-z an Sardaigne. Mè ché eu¨ il¨-z étè for¨; é il
komanda de retiré lè boukliyé¨.

Alor, il¨-z antourèr le Prokonsul, an-n inploran dè réparasion¨
d'injustis, dè privilèj¨, dè-z omone¨. Lè vètman¨ étè
déchiré, on s'ékrazè; é, pour fèr de la plas, dè-z èsklav¨ avèk
dè baton¨ frapè de drouat é de goch. Lè plus vouazin¨ de la
port dèsandir sur le santyé, d'otr le montè; il¨
refluèr; deu kouran¨ se krouazè dan sèt mas d'om¨ ki
osilè, konprimé par l'ansint dè mur¨.

Vitellius demanda pourkoua tan de mond. Antipa-z an di la koz: le
fèstin de son anivèrsèr; é il montra pluzyer de sè jan¨, ki,
panché sur lè kréno¨, alè d'imans¨ korbèy¨ de vyand¨, de
frui¨, de légum¨, dè-z antilop¨ é dè sigogn¨, de larj¨ pouason¨
kouler d'azur, dè rèzin¨, dè pastèk¨, dè grenad¨ èlvé-z an
pyramides. Aulus n'y tin pa. Il se présipita vèr lè kuizine,
anporté par sèt gouinfreri ki devè surprandr l'univèr.

An pasan prè d'un kavo, il apèrsu dè marmit¨ parèy¨ à dè
kuiras¨. Vitellius vin lè regardé; é ègzija k'on lui ouvri lè
chanbr soutèrèn¨ de la forterès.

Èl¨-z étè tayé dan le ro-c an ot¨ vout¨, avèk dè pilyé¨ de
distans an distans. La premyèr kontnè de vyèy¨ armur¨; mè la
segond regorjè de pik, é ki alonjè tout ler¨ pouint,
émèrjan d'un boukè de plum. La trouazyèm sanblè tapisé an
nat¨ de rozo¨, tan lè flèch¨ mins¨-z étè pèrpandikulèrman
lè-z une à koté dè-z otr. Dè lam¨ de simtèr¨ kouvrè lè
paroua¨ de la katriyèm. O milyeu de la sinkyèm, dè ran¨ de kask
fezè, avèk ler¨ krèt¨, kom un batayon de sèrpan¨ rouj¨. On
ne voyait dan la sizyèm ke dè karkoua; dan la sètyèm, ke dè
cnémides; dan la uityèm, ke dè brasar¨; dan lè suivant¨, dè
fourch¨, dè grapin¨, dè-z échèl¨, dè kordaj¨, jusk'à dè ma¨
pour lè katapult¨, jusk'à dè grelo¨ pour le pouatray dè
dromadèr¨! é kom la montagn alè-t an s'élarjisan vèr sa baz,
évidé à l'intéryer tèl k'une ruch d'abèy¨, o-desou de sè
chanb-z il y an-n avè de plus nonbreuz¨, é d'ankor plus profond¨.

Vitellius, Phinéas son intèrprèt, é Sisenna le chèf dè publikin¨,
lè parkourè à la lumyèr dè flanbo¨, ke portè troua eunuk¨.

On distingè dan l'onbr dè choz¨ ideuz¨-z invanté par lè
barbar¨; kas-tèt¨ garni de klou¨, javlo¨ anpouazonan lè
blésur¨, tenay¨ ki resanblè à dè machouar¨ de krokodil¨;
anfin le Tétrarque posédè dan Machaerous dè munision¨ de gèr
pour karant mil om¨.

Il lè-z avè rasanblé-z an prévizyon d'une alyans de sè-z ènemi¨.
Mè le Prokonsul pouvè krouar, ou dir, ke s'étè pour konbatr
lè Romin¨, é il chèrchè dè-z èksplikasion¨.

Èl¨ n'étè pa à lui; bokou sèrvè à se défandr dè
brigan¨; d'ayer il an falè kontr lè-z Arab¨; ou byin, tou sela
avè apartenu à son pèr. É, o lyeu de marché dèryèr le
Prokonsul, il alè devan, à pa rapid¨. Pui il se ranja le lon du
mur, k'il maskè de sa toj, avèk, sè deu koud¨ ékarté; mè le
o d'une port dépasè sa tèt. Vitellius la remarka, é voulu
savouar se k'èl anfèrmè.

Le Babylonien pouvè sel l'ouvrir.

--«Appelle le Babylonien!»

On l'atandi.

Son pèr étè venu dè bor¨ de l'Euphrate s'ofrir o gran-t Hérode,
avèk sink san kavalyé¨, pour défandr lè frontyèr¨ oryantal¨.
Aprè le partaj du royaume, Iaçim étè demeré ché Philippe, é
mintnan sèrvè Antipas.

Il se prézanta, un-n ark sur l'épol, un fouè à la min. Dè kordon¨
multikolor¨ sèrè étrouatman sè janb¨ tors¨. Sè gro bra
sortè d'une tunik san manch¨, é un bonè de fourur
onbrajè sa mine, don la barb étè frizé an-n ano¨.

D'abor, il u l'èr de ne pa konprandr l'intèrprèt. Mè Vitellius
lansa un kou d'ey à Antipas, ki répéta tou de suit son
komandman. Alor Iaçim aplika sè deu min¨ kontr la port. Èl
glisa dan le mur.

Un soufl d'èr cho s'ègzala dè ténèbr¨. Une alé dèsandè-t an
tournan; il¨ la prir é arivèr o sey d'une grot, plus
étandu ke lè-z otr soutèrin¨.

Une arkad s'ouvrè o fon sur le présipis, ki de se koté-la
défandè la sitadèl. Un chèvrefey, se kranponan à la vout,
lèsè retonbé sè fler¨-z an plèn lumyèr. A ra du sol, un filè
d'o murmurè.

Dè chevo¨ blan¨ étè la, une santèn peu-ètr, é ki manjè
de l'orj sur une planch o nivo de ler bouch. Il¨-z avè tous¨ la
krinyèr pint an bleu, lè sabo¨ dan dè mitèn¨ de spartri, é
lè poual¨ d'antr lè-z orèy¨ boufan sur le frontal, kom une
pèruk. Avèk ler keu trè-long, il¨ se batè molman lè
jarè¨. Le Prokonsul an rèsta muiè d'admirasion.

S'étè de mèrvèyeuz¨ bèt¨, soupl¨ kom dè sèrpan¨, léjèr¨
kom dè-z ouazo¨. Èl¨ partè avèk la flèch du kavalyé,
ranvèrsè lè-z om¨-z an lè mordan o vantr, se tirè de
l'anbara dè roché¨, sotè par-desu dè-z abim, é pandan tou
un jour kontinuiè dan lè plèn¨ ler galo frénétik; un mo lè
arètè. Dè ke Iaçim antra, èl¨ vinr à lui, kom dè mouton¨
kan parè le bèrjé; é, avansan ler ankolur, èl¨ le regardè
inkyèt avèk ler¨ yeu¨ d'anfan. Par abitud, il lansa du fon de sa
gorj un kri rok ki lè mi-t an gété; é èl¨ se kabrè,
afamé d'èspas, demandan à kourir.

Antipas, de per ke Vitellius ne lè-z anlva, lè-z avè anprizoné
dan sè-t androua, spésyal pour lè-z animo, an ka de syèj.

--«L'ékuri è movèz,» di le Prokonsul, «é tu risk de lè
pèrdr! Fè l'invantèr, Sisenna!»

Le publikin retira une tablèt de sa sintur, konta lè chevo¨ é
lè-z inskrivi.

Lè-z ajan¨ dè konpagni¨ fiskal¨ corrompaient lè gouvèrner¨, pour
piyé lè provins¨. Selui-la flèrè partou, avèk sa machouar de
fouine é sè popyèr¨ klignotant¨.

Anfin, on remonta dan la kour.

Dè rondèl¨ de bronz o milyeu dè pavé, sa é la, kouvrè lè
sitèrn¨. Il an-n obsèrva une, plus grand ke lè-z otr, é ki n'avè
pa sou lè talon¨ ler sonorité. Il lè frapa tout altèrnativman,
pui urla, an pyétinan:

--«Je l'é! je l'é! S'è-t isi le trézor d'Hérode!»

La rechèrch de sè trézor¨ étè une foli dè Romin¨.

Il¨ n'ègzistè pa, jura le Tétrarque.

Sepandan, k'y avè-t-il la-desou?

--«Ryin! un-n om, un prizonyé.

--«Montre-le!» di Vitellius.

Le Tétrarque n'obéi pa; lè Juif¨ orè konu son sekrè. Sa
répugnans à ouvrir la rondèl inpasyantè Vitellius.

--«Enfoncez-la!» kriya-t-il o likter¨.

Mannaëi avè deviné se ki lè-z okupè. Il kru, an voyant une ach,
k'on-n alè dékapité Iaokanann; é il arèta le likter o premyé
kou sur la plak, insinuia antr èl é lè pavé une manyèr de
krochè, pui, roidissant sè lon¨ bra mègr¨, la soulva dousman,
èl s'abati; tous¨-z admirèr la fors de se vyèyar. Sou le
kouvèrkl doublé de boua, s'étandè une trap de mèm dimansion. D'un
kou de pouin, èl se repliya an deu pano¨; on vi alor un trou,
une fos énorm ke kontournè un-n èskalyé san ranp; é seu ki se
panchèr sur le bor apèrsur o fon kèlk choz de vag é
d'effrayant.

Un-n ètr umin étè kouché par tèr, sou de lon¨ cheveu¨ se
konfondan avèk lè poual¨ de bèt ki garnisè son do. Il se leva.
Son fron touchè à une griy orizontalman sélé; é, de tan à
otr, il disparèsè dan lè profonder¨ de son antr.

Le solèy fezè briyé la pouint dè tyar¨, le pomo dè glèv¨,
chofè à outrans lè dal¨; é dè kolonb¨, s'anvolan dè friz,
tournoyaient o-desu de la kour. S'étè l'er ou Mannaëi,
ordinèrman, ler jetè du grin. Il se tenè akroupi devan le
Tétrarque, ki étè debou prè de Vitellius. Lè Galiléens, lè
prètr¨, lè solda¨, formè un sèrkl par dèryèr; tous¨ se
tèzè, dan l'angouas de se ki alè arivé.

Se fu d'abor un gran soupir, pousé d'une voua kavèrneuz.

Hérodias l'antandi à l'otr bou du palè. Vinku par une
fasinasion, èl travèrsa la foul; é èl ékoutè, une min sur
l'épol de Mannaëi, le kor inkliné.

La voua s'èlva:

--«Maler à vou, Farizyin¨ é Sadducéens, ras de vipèr¨, outr
gonflé, symbales retantisant¨!»

On-n avè rekonu Iaokanann. Son non sirkulè. D'otr akourur.

«Maler à toua, o pepl! é o trètr¨ de Juda, o-z ivrogn¨
d'Éphraïm, à seu ki abit la valé gras, é ke lè vaper¨ du
vin fon chanslé!

«K'il¨ se disip kom l'o ki s'ékoul, kom la limas ki se
fon-t an marchan, kom l'avorton d'une fam ki ne voua pa le solèy.

«Il fodra, Moab, te réfujyé dan lè syprè kom lè pasro¨, dan
lè kavèrn¨ kom lè jèrbouaz¨. Lè port dè forterès¨ seron plus
vit brizé ke dè-z ékay¨ de noua, lè mur¨ kroulron, lè vil¨
brulron; é le fléo de l'Étèrnèl ne s'arètra pa. Il retournera vo
manbr¨ dan votr san, kom de la lèn dan la kuv d'un tinturyé.
Il vou déchirra kom une èrs nev; il répandra sur lè montagn¨
tous¨ lè morso¨ de votr chèr!»

De kèl konkéran parlè-t-il? Étè-se de Vitellius? Lè Romin¨ sel¨
pouvè produir sèt èkstèrminasion. Dè plint¨
s'échapè:--«Asé! asé! k'il finis!»

Il kontinuia, plus o:

--«Oprè du kadavr de ler¨ mèr¨, lè peti¨ anfan¨ se trèneron sur
lè sandr¨. On-n ira, la nui, chèrché son pin à travèr lè dékonbr¨,
o azar dè-z épé¨. Lè chakal¨ s'arachron dè-z osman¨ sur lè
plas publik¨, ou le souar lè vyèyar¨ kozè. Tè vyèrj¨, an
avalan ler¨ pler¨, jouron de la sitar dan lè fèstin¨ de
l'étranjé, é tè fis¨ lè plus brav bèsron le-r échine, ékorché
par dè fardo¨ tro lour¨!»

Le pepl revoyait lè jour¨ de son ègzil, tout lè katastrof¨ de son
istouar. S'étè lè parol¨ dè-z ansyin¨ profèt¨. Iaokanann lè
envoyait, kom de gran¨ kou¨, l'une aprè l'otr.

Mè la voua se fi dous, armonyeuz, chantant. Il anonsè un
afranchisman, dè splander¨ o syèl, le nouvo-né un bra dan la
kavèrn du dragon, l'or à la plas de l'arjil, le dézèr s'épanouisan
kom une roz:--«Se ki mintnan vo souasant kiccars ne koutra pa
une obol. Dè fontèn¨ de lè jayiron dè roché¨; on s'andormira
dan lè prèsouar¨ le vantr plin! Kan vyindra-tu, toua ke j'èspèr?
D'avans, tous¨ lè pepl¨ s'ajnouy, é ta dominasion sera
étèrnèl, Fis¨ de David!»

Le Tétrarque se rejta an-n aryèr, l'ègzistans d'un Fis¨ de David
l'outrajan kom une menas.

Iaokanann l'invèktiva pour sa royauté.

--«Il n'y a pa d'otr roua ke l'Étèrnèl!» é pour sè jardin¨, pour sè
statu, pour sè mebl¨ d'ivouar, kom l'inpi Achab!

Antipas briza la kordelèt du kachè suspandu à sa pouatrine, é le
lansa dan la fos, an lui komandan de se tèr.

La voua répondi:

--«Je krirè kom un-n ours, kom un-n ane sovaj, kom une fam ki
anfant!

«Le chatiman è déja dan ton insèst, Dyeu t'aflij de la stérilité
du mulè!»

É dè rir¨ s'èlvèr, parèy¨ o klapotman dè flo¨.

Vitellius s'obstinè à rèsté. L'intèrprèt, d'un ton inpasibl,
redizè, dan la lang dè Romin¨, tout lè-z injur¨ ke Iaokanann
rujisè dan la syèn. Le Tétrarque é Hérodias étè forsé de lè
subir deu foua. Il altè, pandan k'èl obsèrvè béant le fon
du pui.

L'om effroyable se ranvèrsa la tèt; é, anpouagnan lè baro¨, y
kola son vizaj, ki avè l'èr d'une brousay, ou étinslè
deu charbon¨:

--«A! s'è toua, Iézabel!

«Tu a pri son ker avèk le krakman de ta chosur. Tu hennissais
kom une kaval. Tu a drésé ta kouch sur lè mon¨, pour akonplir
tè sakrifis¨!

«Le Sègner arachra tè pandan¨ d'orèy¨, tè rob¨ de pourpr,
tè voual de lin, lè-z ano¨ de tè bra, lè bag¨ de tè pyé¨, é
lè peti¨ krouasan¨ d'or ki tranbl sur ton fron, tè mirouar¨
d'arjan, tè-z évantay¨-z an plum d'otruch, lè patin¨ de nakr ki
os ta tay, l'orgey de tè dyaman¨, lè santer¨ de tè
cheveu¨, la pintur de tè-z ongl¨, tous¨ lè-z artifis¨ de ta molès;
é lè kayou¨ mankron pour lapidé l'adultèr!»

Èl chèrcha du regar une défans otour d'èl. Lè Farizyin¨
bèsè hypocritement ler¨ yeu¨. Lè Sadducéens tournè la tèt,
krègnan d'ofansé le Prokonsul. Antipas parèsè mourir.

La voua grosisè, se dévlopè, roulè avèk dè déchirman¨ de
tonèr, é, l'éko dan la montagn la répétan, èl foudroyait
Machaerous d'ékla¨ multipliyé.

--«Étale-toua dan la pousyèr, fiy de Babylone! Fè moudr la farine!
Ote ta sintur, détach ton soulyé, trous-toua, pas lè flev¨! ta
ont sera dékouvèrt, ton oprobr sera vu! tè sanglo¨ te brizron
lè dan¨! L'Étèrnèl ègzèkr la puianter de tè krim¨! Modit! modit!
Krèv kom une chyèn!»

La trap se fèrma, le kouvèrkl se rabati. Mannaëi voulè étranglé
Iaokanann.

Hérodias disparu. Lè Farizyin¨ étè skandalizé. Antipas, o
milyeu d'eu¨, se justifyè.

--«San dout,» repri Éléazar, «il fo épouzé la fam de son frèr,
mè Hérodias n'étè pa vev, é de plu-z èl avè un-n anfan, se ki
konstituiè l'abominasion.»

--«Èrer! èrer!» objèkta le Saduséin Jonathas. «La Loua kondan sè
maryaj¨, san lè proskrir apsoluman.»

--«N'inport! On-n è pour moua byin injust!» dizè Antipas, «kar, anfin,
Absalo-m a kouché avèk lè fam¨ de son pèr, Juda avèk sa bru, Ammon
avèk sa ser, Lo avèk sè fiy¨.»

Aulus, ki venè de dormir, reparu à se moman-la. Kan il fu
instrui de l'afèr, il aprouva le Tétrarque. On ne devè pouin se
jéné pour de parèy¨ sotiz¨; é il ryè bokou du blam dè
prètr¨, é de la furer de Iaokanann.

Hérodias, o milyeu du pèron, se retourna vèr lui.

--«Tu a tor, mon mètr! Il ordone o pepl de refuzé l'inpo.»

--«È-se vrai?» demanda tou de suit le Publikin.

Lè répons¨ fur jénéralman affirmatives. Le Tétrarque lè ranforsè.

Vitellius sonja ke le prizonyé pouvè s'anfuir; é kom la
konduit d'Antipas lui sanblè douteuz, il établi dè santinèl¨ o
port, le lon dè mur¨ é dan la kour.

Ansuit, il ala vèr son aparteman. Lè députasion¨ dè prètr¨
l'akonpagnèr.

San-z abordé la kèstyon de la sacrificature, chakune émètè sè griyèf¨.

Tous¨ l'obsédè. Il lè konjédya.

Jonathas le kitè, kan il apèrsu, dan-z un kréno, Antipas kozan
avèk un-n om à lon¨ cheveu¨ é-t an rob blanch, un-n Essénien; é il
regrèta de l'avouar soutnu.

Une réflèksion avè konsolé le Tétrarque. Iaokanann ne dépandè plus de
lui; lè Romin¨ s'an charjè. Kèl soulajman! Phanuel se
promnè alor sur le chemin de rond.

Il l'apla, é, dézignan lè solda¨:

--«Il¨ son lè plus for¨! je ne peu le délivré! se n'è pa ma fot!»

La kour étè vid. Lè-z èsklav¨ se repozè. Sur la roujer du syèl,
ki anflamè l'orizon, lè mouindr¨-z objè¨ pèrpandikulèr¨ se
détachè-t an nouar. Antipas distinga lè saline¨ à l'otr bou de la
mèr Mort, é ne voyait plus lè tant dè-z Arab¨. San dout il¨
étè parti? La lune se levè; un-n apèzman dèsandè dan son ker.

Phanuel, akablé, rèstè le manton sur la pouatrine. Anfin, il révéla se
k'il avè à dir.

Depui le komansman du moua, il étudyè le syèl avan l'ob, la
konstèlasion de Persée se trouvan o zénit. Agalah se montrè à
pèn, Algol briyè mouin, Mira-Coeti avè disparu; d'ou il ogurè
la mor d'un-n om konsidérabl, sèt nui mèm, dan Machaërous.

Lekèl? Vitellius étè tro byin antouré. On n'ègzékutrè pa
Iaokanann. «S'è donk moua!» pansa le Tétrarque.

Peu-ètr ke lè-z Arab¨ alè revenir? Le Prokonsul dékouvrirè sè
relatyon¨ avèk lè Part¨! Dè sikèr¨ de Jérusalem èskortè lè
prètr¨; il¨-z avè sou ler¨ vètman¨ dè pouagnar¨; é le Tétrarque
ne doutè pa de la syans de Phanuel.

Il u l'idé de rekourir à Hérodias. Il la aisè pourtan. Mè èl
lui donerè du kouraj; é tous¨ lè lyin¨ n'étè pa ronpu¨ de
l'ansorsèlman k'il avè otrefoua subi.

Kan il antra dan sa chanbr, du cinnamome fumè sur une vask de
porphyre; é dè poudr¨, dè-z ongan¨, dè-z étof¨ parèy¨ à dè
nuiaj¨, dè brodri¨ plus léjèr¨ ke dè plum, étè dispèrsé.

Il ne di pa la prédiksion de Phanuel, ni sa per dè Juif¨ é dè
Arab¨; èl l'u akuzé d'ètr lach. Il parla selman dè Romin¨;
Vitellius ne lui avè ryin konfyé de sè projè¨ militèr¨. Il le
supozè ami de Caïus, ke frékantè Agripa; é il serè-t envoyé an
ègzil, ou peu-ètr on l'égorgerait.

Hérodias, avèk une induljans dédègneuz, tacha de le rasuré. Anfin,
èl tira d'un peti kofr une méday bizar, orné du profil de
Tibère. Sela sufizè à fèr palir lè likter¨ é fondr lè
akuzasion¨.

Antipas, ému de rekonèsans, lui demanda koman èl l'avè.

--«On me l'a doné,» repri-èl.

Sou-z une portyèr an fas, un bra nu s'avansa, un bra jen, charman
é kom tourné dan l'ivouar par Polyclète. D'une fason un peu goch,
é sepandan grasyeuz, il ramè dan l'èr, pour sézir une tunik
oublié sur une èskabèl prè de la muray.

Une vyèy fam la pasa dousman, an-n ékartan le rido.

Le Tétrarque u un souvenir, k'il ne pouvè présizé.

--«Sèt èsklav è-t-èl à toua?»

--«Ke t'inport?» répondi Hérodias.


      Iii

Lè konviv¨ anplisè la sal du fèstin.

Èl avè troua nèf¨, kom une bazilik, é ke séparè dè
kolone¨-z an boua d'algumim, avèk dè chapito¨ de bronz kouvèr de
skultur¨. Deu galri¨ à klèr-voua s'appuyaient desu; é une
trouazyèm an filigrane d'or se bonbè o fon, vis-à-vis d'un sintr
énorm, ki s'ouvrè à l'otr bou.

Dè kandélabr¨, brulan sur lè tabl aligné dan tout la longer
du vèso, fezè dè buison¨ de feu¨, antr lè koup de tèr
pint é lè pla¨ de kuivr, lè kub de nèj, lè monso¨ de
rèzin; mè sè klarté¨ rouj¨ se pèrdè progrésivman, à koz de
la oter du plafon, é dè pouin¨ lumineu briyè, kom dè
étoual, la nui, à travèr dè branch. Par l'ouvèrtur de la grand
bè, on-n apèrsevè dè flanbo¨ sur lè tèras dè mèzon¨; kar
Antipas fètè sè-z ami¨, son pepl, é tous¨ seu ki s'étè prézanté.

Dè-z èsklav¨, alèrt kom dè chyin¨ é lè-z ortèy¨ dan dè sandal¨
de feutr, sirkulè, an portan dè plato¨.

La tabl proconsulaire okupè, sou la tribune doré, une èstrad an
planch¨ de sycomore. Dè tapi de Babylone l'anfèrmè dan-z une
èspès de paviyon.

Troua li¨ d'ivouar, un-n an fas é deu sur lè flan¨, kontnè
Vitellius, son fis¨ é Antipas; le Prokonsul étan prè de la port, à
goch, Aulus à drouat, le Tétrarque o milyeu.

Il avè un lour manto nouar, don la tram disparèsè sou dè
aplikasion¨ de kouler, du far o pomèt¨, la barb an-n évantay, é
de la poudr d'azur dan sè cheveu¨, séré par un dyadèm de
pyèri¨. Vitellius gardè son bodriyé de pourpr, ki dèsandè-t an
dyagonal sur une toj de lin. Aulus s'étè fè noué dan le do lè
manch¨ de sa rob an soua vyolèt, lamé d'arjan. Lè boudin¨ de sa
chevlur formè dè-z étaj, é un kolyé de safir¨ étinslè à sa
pouatrine, gras é blanch kom sèl d'une fam. Prè de lui, sur
une nat é janb¨ krouazé, se tenè un-n anfan trè-bo, ki
souryè toujour. Il l'avè vu dan lè kuizine, ne pouvè plus s'an
pasé, é, ayant pèn à retenir son non kaldéin, l'aplè
sinpleman: «l'Azyatik.» De tan à otr, il s'étalè sur le
triclinium. Alor, sè pyé¨ nu¨ dominè l'asanblé.

De se koté-la, il y avè lè prètr¨ é lè-z ofisyé¨ d'Antipas, dè
abitan¨ de Jérusalem, lè prinsipo¨ dè vil¨ grèk¨; é, sou le
Prokonsul: Marcellus avèk lè publikin¨, dè-z ami¨ du Tétrarque, lè
pèrsonaj¨ de Kana, Ptolémaïde, Jéricho; pui, pêle-mèl, dè
montagnar¨ du Liban, é lè vyeu solda¨ d'Hérode: douz Tras¨, un
Goloua, deu Jèrmin¨, dè chaser¨ de gazèl¨, dè patr¨ de
l'Idumée, le sultan de Palmyre, dè eu007-03-0in¨ d'Éziongaber. Chaku-n avè
devan soua une galèt de pat mol, pour s'essuyer lè doua¨; é lè
bra, s'alonjan kom dè kou¨ de votour, prenè dè-z oliv¨, dè
pistach¨, dè-z amand¨. Tout lè figur étè joyeuses, sou dè
kourone¨ de fler¨.

Lè Farizyin¨ lè-z avè repousé kom indésans romèn. Il¨
frisonèr kan on lè-z aspèrja de galbanum é d'ansan, konpozision
rézèrvé o-z uzaj¨ du Tanpl.

Aulu-z an frota son èsèl; é Antipas lui an promi tou-t un
charjeman, avèk troua couffes de se véritabl bom, ki avè fè
konvouaté la Palestine à Cléopâtre.

Un kapitèn de sa garnizon de Tibériade, survenu tou-t à l'er,
s'étè plasé dèryèr lui, pour l'antretenir d'évèneman¨
èkstraordinèr¨. Mè son atansion étè partajé antr le Prokonsul é
se k'on dizè o tabl vouazine¨.

On y kozè de Iaokanann é dè jan¨ de son èspès; Simon de Gittoï
lavè lè péché avèk du feu. Un sèrtin Jézu...

--«Le pir de tous¨,» s'ékriya Éléazar. «Kèl infam batler!»

Dèryèr le Tétrarque, un-n om se leva, pal kom la bordur de sa
chlamyde. Il dèsandi l'èstrad, é, intèrpèlan lè Farizyin¨:

--«Mensonge! Jézu fè dè mirakl¨!»

Antipas dézirè-t an vouar.

--«Tu orè du l'amné! Ransègn-nou!»

Alor il konta ke lui, Jacob, ayant une fiy malad, s'étè randu à
Kafarnaom, pour supliyé le Mètr de voulouar la gérir. Le Mètr
avè répondu: «Retourne ché toua, èl è géri!» É il l'avè
trouvé sur le sey, étan sorti de sa kouch kan le gnomon du
palè markè la trouazyèm er, l'instan mèm ou il abordè Jézu.

Sèrtèneman, objèktèr lè Farizyin¨, il ègzistè dè pratik, dè
èrb¨ puisant¨! Isi mèm, à Machaerous, kèlkefoua on trouvè le
baaras ki ran invulnérabl; mè gérir san vouar ni touché étè une
choz inposibl, à mouin ke Jézu n'employât lè démon¨.

É lè-z ami¨ d'Antipas, lè prinsipo¨ de la Galilée, reprir, an
ochan la tèt:

--«Lè démon¨, évidaman.»

Jacob, debou antr ler tabl é sèl dè prètr¨, se tèzè d'une
manyèr otèn é dous.

Il¨ le sommaient de parlé:--«Justifie son pouvouar!»

Il kourba lè-z épol, é à voua bas, lantman, kom effrayé de
lui-mèm:

--«Vou ne savé donk pa ke s'è le Mési?»

Tous¨ lè prètr¨ se regardèr; é Vitellius demanda l'èksplikasion du
mo. Son intèrprèt fu-t une minut avan de répondr.

Il¨-z aplè insi un libérater ki le-r aportrè la jouisans de
tous¨ lè byin¨ é la dominasion de tous¨ lè pepl¨. Kèl-z-un mèm
soutnè k'il falè konté sur deu. Le premyé serè vinku par
Gog é Magog, dè démon¨ du Nor; mè l'otr èkstèrminerè le Prins
du Mal; é, depui dè syèkl¨, il¨ l'atandè à chak minut.

Lè prètr¨ s'étan konsèrté, Éléazar pri la parol.

D'abor le Mési serè-t anfan de David, é non d'un charpantyé; il
konfirmerè la Loua. Se Nazaréin l'atakè; é, arguman plus for, il
devè ètr présédé de la venu d'Éli.

Jacob réplika:

«Mè il è venu, Éli!

--«Éli! Éli!» répéta la foul, jusk'à l'otr bou de la sal.

Tous¨, par l'imajinasion, apèrsevè un vyèyar sou-z un vol de
korbo¨, la foudr aluman un-n otèl, dè pontif¨ idolatr jeté o
toran¨; é lè fam¨, dan lè tribune¨, sonjè à la vev de
Sarepta.

Jacob s'épuizè à redir k'il le konèsè! Il l'avè vu! é le
pepl osi!

--«Son non?»

Alor, il kriya de tout sè fors:

--«Iaokanann!»

Antipas se ranvèrsa kom frapé an plèn pouatrine. Lè Sadducéens
avè bondi sur Jacob. Éléazar pérorè, pour se fèr ékouté.

Kan le silans fu-t établi, il drapa son manto, é kom un juj poza
dè kèstyon¨.

--«Puisk le profèt è mor...»

Dè murmur l'intèronpir. On croyait Éli disparu selman.

Il s'anporta kontr la foul, é, kontinuian son ankèt:

--«Tu pans k'il è résusité?

--«Pourkoua pa?» di Jacob.

Lè Sadducéens osèr lè-z épol; Jonathas, ékarkiyan sè peti¨
yeu¨, s'éforsè de rir kom un boufon. Ryin de plus so ke la
prétansion du kor à la vi étèrnèl; é il déklama, pour le
Prokonsul, se vèr d'un poëte kontanporin:

Nèk crescit, nèk post mortem durare videtur.

Mè Aulus étè panché o bor du triclinium, le fron-t an suier, le
vizaj vèr, lè pouin¨ sur l'èstoma.

Lè Sadducéens fègnir un gran-t émoua;--le landmin, la sacrificature
ler fu randu;--Antipas étalè du dézèspouar; Vitellius demerè
inpasibl. Sè-z angouas étè pourtan vyolant¨; avèk son fis¨ il
pèrdè sa fortune.

Aulus n'avè pa fini de se fèr vomir, k'il voulu remanger.

--«K'on me done de la râpure de marbr, du chist de Naxos, de l'o
de mèr, n'inport koua! Si je prenè un bin?»

Il kroka de la nèj, pui, ayant balansé antr une tèrine de
Commagène é dè mèrl¨ roz¨, se désida pour dè kourj¨ o myèl.
L'Azyatik le kontanplè, sèt fakulté d'angloutisman dénotan un
ètr prodijyeu-z é d'une ras supéryer.

On sèrvi dè rognon¨ de toro, dè louar¨, dè rosignol¨, dè achi¨
dan dè fey¨ de panpr; é lè prètr¨ diskutè sur la
rézurèksion. Ammonius, élèv de Philon le Platonisyin, lè jujè
stupid¨, é le dizè à dè Grèk¨ ki se mokè dè-z orakl¨.
Marcellus é Jacob s'étè jouin¨. Le premyé narè o segon le
boner k'il avè resanti sou le batèm de Mithra, é Jacob
l'angajè à suivr Jézu. Lè vin¨ de palm é de tamaris, seu de
Safet é de Byblos, koulè dè-z anfor¨ dan lè kratèr¨, dè
kratèr¨ dan lè koup, dè koup dan lè gozyé¨; on bavardè, lè
ker¨ s'épanchè. Iaçim, byin ke Juif, ne kachè plus son
adorasion dè planèt¨. Un marchan d'Aphaka ébaisè dè nomad¨, an
détayan lè mèrvèy¨ du tanpl d'Hiérapolis; é il¨ demandè
konbyin koutrè le pèlrinaj. D'otr tenè à ler relijyon
natal. Un Jèrmin prèsk avegl chantè un-n hymne sélébran se
promontouar de la Scandinavie, ou lè dyeu¨ aparès avèk lè rayons
de ler¨ figur; é dè jan¨ de Sichem ne manjèr pa de
tourterèl¨, par déférans pour la kolonb Azima.

Pluzyer kozè debou, o milyeu de la sal; é la vaper dè
alèn¨ avèk lè fumé dè kandélabr¨ fezè un brouyar dan
l'èr. Phanuel pasa le lon dè mur¨.

Il venè ankor d'étudyé le firmaman, mè n'avansè pa jusk'o
Tétrarque, redoutan lè tach d'uil ki, pour lè-z Esséniens, étè
une grand souyur.

Dè kou¨ retantir kontr la port du chato.

On savè mintnan ke Iaokanann s'y trouvè dètnu. Dè-z om¨ avèk
dè torch grinpè le santyé; une mas nouar fourmiyè dan le
ravin; é il¨-z urlè de tan à otr:--«Iaokanann! Iaokanann!»

--«Il déranj tou!» di Jonathas.

--«On n'ora plus d'arjan, s'il kontinu!» ajoutèr lè Farizyin¨.

É dè rékriminasion¨ partè:

--«Protèj-nou!

--«K'on-n an finis!

--«Tu abandone la relijyon!

--«Inpi kom lè-z Hérode!

--«Mouin ke vou!» réplika Antipas. «S'è mon pèr ki a édifyé
votr tanpl!»

Alor lè Farizyin¨, lè fis¨ dè proskri¨, lè partizan¨ dè Matathias,
akuzèr le Tétrarque dè krim¨ de sa famiy.

Il¨-z avè dè krane pouintu¨, la barb érisé, dè min¨ fèbl¨ é
méchant¨, ou la fas kamuz, de gro yeu¨ ron¨, l'èr de bouldog¨. Une
douzèn, skrib¨ é valè¨ dè prètr¨, nouri par le rebu dè
olokost¨, s'élansèr jusk'o ba de l'èstrad; é avèk dè kouto¨
il¨ menasè Antipas, ki lè-z arangè pandan ke lè Sadducéens le
défandè molman. Il apèrsu Mannaëi, é lui fi sign de s'an-n alé,
Vitellius indikan par sa kontnans ke sè choz¨ ne le regardè pa.

Lè Farizyin¨, rèsté sur ler triclinium, se mir dan-z une furer
démonyak. Il¨ brizèr lè pla¨ devan-t eu¨. On le-r avè sèrvi le
ragou chéri de Mésèn: de l'ane sovaj, une vyand imond.

Aulus lè raya à propo de la tèt d'ane, k'il¨-z onorè, dizè-t-on,
é débita d'otr sarkasm¨ sur ler antipati du pourso. S'étè san
dout pars ke sèt gros bèt avè tué ler Bacchus; é il¨-z èmè
tro le vin, puisk'on-n avè dékouvèr dan le Tanpl une vign d'or.

Lè prètr¨ ne konprenè pa sè parol¨. Phinées, Galiléen d'orijine,
refuza de lè traduir. Alor sa kolèr fu démezuré, d'otan plus ke
l'Azyatik, pri de per, avè disparu; é le repa lui déplèzè, lè
mè étan vulgèr¨ pouin dégizé sufizaman! Il se kalma, an voyant
dè keu¨ de brebi syriennes, ki son dè pakè¨ de grès.

Le karaktèr dè Juif¨ sanblè ideu-z à Vitellius. Ler dyeu pouvè byin
ètr Molok, don-t il avè rankontré dè-z otèl¨ sur la rout; é lè
sakrifis¨ d'anfan¨ lui revinr à l'èspri, avèk l'istouar de l'om
k'il¨-z angrèsè mystérieusement. Son ker de Latin étè soulvé de
dégou par ler intolérans, ler raj ikonoklast, ler achopman de
brut. Le Prokonsul voulè partir. Aulus s'y refuza.

La rob abésé jusk'o anch¨, il jizè dèryèr un monso de
viktuiay¨, tro repu pou-r an prandr, mè s'obstinan à ne pouin lè
kité.

L'ègzaltasion du pepl grandi. Il¨ s'abandonèr à dè projè¨
d'indépandans. On raplè la glouar d'Israël. Tous¨ lè konkéran¨
avè été chasyé: Antigone, Crassus, Varus...

--«Mizérabl¨!» di le Prokonsul; kar il antandè le syriaque. Son
intèrprèt ne sèrvè k'à lui doné du louazir pour répondr.

Antipas, byin vit, tira la méday de l'Anprer, é, l'obsèrvan avèk
tranbleman il la prézantè du koté de l'imaj.

Lè pano¨ de la tribune d'or se déployèrent tou-t à kou; é à la
splander dè syèrj¨, antr sè-z èsklav¨ é dè fèston¨ d'anémon¨,
Hérodias aparu,--kouafé d'une mitr assyrienne k'une mantonyèr
atachè à son fron; sè cheveu¨-z an spiral¨ s'épandè sur un péplos
d'ékarlat, fandu dan la longer dè manch¨. Deu monstr¨-z an pyèr,
parèy¨ à seu du trézor dè-z Atrides se drèsan kontr la port, èl
resanblè à Sybèle akoté de sè lyon¨; é du o de la balustrad ki
dominè Antipas, avèk une patèr à la min, èl kriya:

--«Long vi à Sézar!»

Sè-t omaj fu répété par Vitellius, Antipas é lè prètr¨.

Mè il ariva du fon de la sal un bourdoneman de surpriz é
d'admirasion. Une jen fiy venè d'antré.

Sou-z un voual bleuatr lui kachan la pouatrine é la tèt, on distingè
lè-z ark¨ de sè yeu¨, lè calcédoines de sè-z orèy¨, la blancher de sa
po. Un karé de soua gorj-de-pijon, an kouvran lè-z épol, tenè o
rin¨ par une sintur d'orfèvreri. Sè kalson¨ nouar¨ étè semé de
mandragor¨, é d'une manyèr indolant èl fezè klaké de petit¨
pantoufl-z an duvè de kolibri.

Sur le o de l'èstrad, èl retira son voual. S'étè Hérodias, kom
otrefoua dan sa jenès. Pui èl se mi à dansé.

Sè pyé¨ pasè l'un devan l'otr, o rythme de la flut é d'une
pèr de krotal¨. Sè bra arondi aplè kèlk'un, ki s'enfuyait
toujour. Èl le poursuivè, plus léjèr k'un papiyon, kom une Psyché
kuryeuz, kom une am vagabond é sanblè prèt à s'anvolé.

Lè son¨ funèbr¨ de la gingras ranplasèr lè krotal¨. L'akableman
avè suivi l'èspouar. Sè-z atitud¨ èksprimè dè soupir¨, é tout sa
pèrsone une tèl langer k'on ne savè pa si èl plerè un dyeu,
ou se mourè dan sa karès. Lè popyèr¨ antr-kloz¨, èl se tordè
la tay, balansè son vantr avèk dè-z ondulasion¨ de oul, fezè
tranblé sè deu sin¨, é son vizaj demerè imobil, é sè pyé¨
n'arètè pa.

Vitellius la konpara à Mnester, le pantomim. Aulus vomisè ankor. Le
Tétrarque se pèrdè dan-z un rèv, é ne sonjè plu-z à Hérodias. Il kru
la vouar prè dè Sadducéens. La vizyon s'élouagna.

Se n'étè pa une vizyon. Èl avè fè instruir, louin de Machaerous,
Salomé sa fiy, ke le Tétrarque èmerè; é l'idé étè bone. Èl an
étè sur, mintnan.

Pui se fu l'anporteman de l'amour ki veu ètr asouvi. Èl dansa
kom lè prètrès¨ dè-z Ind¨, kom lè Nubiennes dè katarakt¨, kom
lè Bakant¨ de Lydie. Èl se ranvèrsè de tous¨ lè koté¨, parèy à
une fler ke la tanpèt ajit. Lè briyan¨ de sè-z orèy¨ sotè,
l'étof de son do chatoyait; de sè bra, de sè pyé¨, de sè vètman¨
jayisè d'invizibl¨ étinsèl¨ ki anflamè lè-z om¨. Une
arp chanta; la multitud y répondi par dè-z aklamasion¨. San fléchir
sè jenou¨-z an-n ékartan lè janb¨, èl se kourba si byin ke son manton
frolè le planché; é lè nomad¨ abitué à l'apstinans, lè solda¨
de Rome èkspèr¨-z an déboch, lè-z avar¨ publikin¨, lè vyeu prètr¨
égri par lè disput, tous¨, dilatan ler¨ narine¨, palpitè de
konvouatiz.

Ansuit èl tourna otour de la tabl d'Antipas, frénétikman, kom le
ronb dè sorsyèr¨; é d'une voua ke dè sanglo¨ de volupté
antrekoupè, il lui dizè--«Vyin! vyin!»--Èl tournè
toujour; lè tympanons sonè à éklaté, la foul urlè. Mè le
Tétrarque kriyè plus for «Vyin! vyin! Tu ora Kafarnaom! la
plèn de Tibérias! mé sitadèl¨! la mouatyé de mon royaume!»

Èl se jeta sur lè min¨, lè talon¨-z an l'èr, parkouru insi l'èstrad
kom un gran skarabé; é s'arèta bruskeman.

Sa nuk é sè vèrtèbr¨ fezè un-n angl droua. Lè fouro¨ de
kouler ki anvlopè sè janb¨, lui pasan par-desu l'épol,
kom dè-z ark¨-z-an-syèl, akonpagnè sa figur, à une koudé du sol. Sè
lèvr¨ étè pint¨, sè soursi¨ trè nouar¨, sè yeu¨ prèsk
tèribl¨, é dè goutlèt¨ à son fron sanblè une vaper sur du
marbr blan.

Èl ne parlè pa. Il¨ se regardè.

Un klakman de doua¨ se fi dan la tribune. Èl y monta, reparu; é,
an zézayant un peu, prononsa sè mo¨, d'un-n èr anfantin.

--«Je veu ke tu me done dan-z un pla... la tèt...» Èl avè oublié
le non, mè repri-t an souryan: «La tèt de Iaokanann!»

Le Tétrarque s'afèsa sur lui-mèm, ékrazé.

Il étè kontrin par sa parol, é le pepl atandè. Mè la mor
k'on lui avè prédit, an s'aplikan à un-n otr, peu-ètr détournerè
la syèn? Si Iaokanann étè véritableman Elie, il pourè s'y
soustrèr; s'il ne l'étè pa, le mertr n'avè plus d'inportans.

Mannaëi étè à sè koté¨, é konpri son intansion.

Vitelius le rapla pour lui konfyé le mo d'ordr dè santinèl¨ gardan
la fos.

Se fu-t un soulajman. Dan-z une minut, tou serè fini!

Sepandan, Mannaëi n'étè gèr pron-t an bezogn.

Il rantra, mè boulvèrsé.

Depui karant an¨ il ègzèrsè la fonksion de bouro. S'étè lui ki
avè noyé Aristobule, étranglé Alexandre, brulé vif Matathias, dékapité
Zosime, Pappus, Jozèf é Antipater, é il n'ozè tué Iaokanann! Sè
dan¨ klakè, tou son kor tranblè.

Il avè apèrsu devan la fos le Gran-t Anj dè Samaritin¨, tou kouvèr
d'yeu¨ é brandisan un-n imans glèv, rouj é dantlé kom une flam.
Deu solda¨ amné-z an témouagnaj pouvè le dir.

Il¨ n'avè ryin vu, sof un kapitèn juif, ki s'étè présipité sur
eu¨ é ki n'ègzistè plus.

La furer d'Hérodias dégorgea an-n un toran d'injur¨ populasyèr¨-z é
sanglant¨. Èl se kasa lè-z ongl¨ o griyaj de la tribune, é lè deu
lyon¨ skulté sanblè mordr sè-z épol é rujir kom èl.

Antipas l'imita, lè prètr¨, lè solda¨, lè Farizyin¨, tous¨ réklaman
une vanjans, é lè-z otr, indigné k'on retarda ler plézir.

Mannaéi sorti, an se kachan la fas.

Lè konviv¨ trouvèr le tan ankor plus lon ke la premyèr foua. On
s'ennuyait.

Tou-t à kou, un brui de pa se répèrkuta dan lè koulouar¨. Le malèz
devenè intolérabl.

La tèt antra;--é Mannaëi la tenè par lè cheveu¨, o bou de son
bra, fyé dè-z aplodisman¨.

Kan il l'u miz sur un pla, il l'ofri à Salomé.

Èl monta lèsteman dan la tribune: pluzyer minut aprè, la tèt fu
raporté par sèt vyèy fam ke le Tétrarque avè distingé le
matin sur la plat-form d'une mèzon, é tanto dan la chanbr
d'Hérodias.

Il se rekulè pour ne pa la vouar. Vitellius y jeta un regar indiféran.

Mannaëi dèsandi l'èstrad, é l'ègziba o kapitèn¨ romin¨, pui à
tous¨ seu ki manjè de se koté.

Il¨ l'ègzaminèr.

La lam égu de l'instruman, glisan du o-t an ba, avè antamé la
machouar. Une konvulsion tirè lè kouin¨ de la bouch. Du san, kayé
déja, parsemait la barb. Lè popyèr¨ kloz¨-z étè blèm¨ kom dè
kokiy¨; é dè kandélabr¨ à l'antour envoyaient dè rayons.

Èl ariva à la tabl dè prètr¨. Un Farizyin la retourna kuryeuzman;
é Mannaëi, l'ayant remiz d'aplon, la poza devan Aulus, ki an fu
révéyé. Par l'ouvèrtur de ler¨ sil¨, lè prunèl¨ mort é lè
prunèl¨ étint¨ sanblè se dir kèlk choz.

Ansuit Mannaëi la prézanta à Antipas. Dè pler¨ koulèr sur lè jou
du Tétrarque.

Lè flanbo¨ s'étègnè. Lè konviv¨ partir; é il ne rèsta plus
dan la sal k'Antipas, lè min¨ kontr sè tanp¨, é regardan
toujour la tèt koupé, tandis ke Phanuel, debou o milyeu de la grand
nèf, murmurè dè priyèr¨, lè bra étandu¨.

A l'instan ou se levè le Solèy, deu-z om¨, èkspédyé otrefoua par
Iaokanann, survinr, avèk la répons si lontan èspéré.

Il¨ la konfyèr à Phanuel, ki an-n u un ravisman.

Pui il ler montra l'objè lugubr, sur le plato, antr lè débri du
fèstin. Un dè-z om¨ lui di:

--«Console-toua! il è dèsandu ché lè mor anonsé le Krist!»

L'Essénien konprenè mintnan sè parol¨: « Pour k'il krouas, il
fo ke je diminu.»

É tous¨ lè troua, ayant pri la tèt de Iaokanann, s'an-n alèr du koté
de la Galilée.

Kom èl étè trè lourd, il¨ la portè altèrnativman.



      Fin





End of the Project Gutenberg Ebook of Troua kont, by Gustave Flaubert

*** End Of This Project Gutenberg Ebook Troua Kont ***

***** This fil should be named 12065-8.txt or 12065-8.zip *****
This and all associated fil of various forma¨ will be found ine:
        http://www.gutenberg.net/1/2/0/6/12065/

Produced by Tonya Allen, Renald Levesque and the Online Distributed
Proofreading Tim. This fil was produced from imaj¨ generously
made available by the Bibliyotèk nasional de France (Bnf/Gallica)
at http://gallica.bnf.fr.,


Updated editions will replas the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from publik domain print editions means that no
one own-z a United States copyright ine these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it ine the United States without
pèrmision and without paying copyright royalties.  Special rules,
sèt forth ine the General Terms of Uz par of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the Project Gutenberg-tm konsèpt and trademark.  Project
Gutenberg i-z a registered trademark, and may not be used if you
charj for the eBooks, unless you receive specific pèrmision.  If you
do not charj anything for kopi of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may uz this eBook for nearly any purpose
such a creation of derivative works, repor¨, pèrformans¨ and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically Anything with publik domain eBooks.  Redistribusion is
subject to the trademark license, especially komèrsyal
redistribusion.



*** Start: Foul License ***

The Foul Project Gutenberg License
Please Read This Before You Distribute Or Uz This Work

To protect the Project Gutenberg-tm mision of promoting the free
distribusion of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated ine-n any way with the fraz "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Foul Project
Gutenberg-tm License (available with this fil or online at
http://gutenberg.org/license).


Séksion 1.  General Terms of Uz and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any par of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you av read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you mest cease using and return or destroy
all kopi of Project Gutenberg-tm electronic works ine your posésion.
If you pai-t a fee for obtainin-g a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain-n a refund from the person or
entity to whom you paid the fee a sèt forth ine paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" i-z a registered trademark.  It may only be
used on or associated ine-n any way with an electronic work by pipel who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There ar a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the foul terms of this agreement.  See
paragraph 1.S below.  There ar a lo of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free futur access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.S.  The Project Gutenberg Literary Archiv Foundation ("the Foundation"
or Pglaf), own-z a konpilasion copyright ine the kolèksion of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works ine the
kolèksion ar ine the publik domain ine the United States.  If an
individual work is ine the publik domain ine the United States and you ar
located ine the United States, we do not clai-m a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work a lon a all references to Project Gutenberg
ar removed.  Of kours, we hope that you will supor the Project
Gutenberg-tm mision of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works ine compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work ine the same forma with its attached foul Project
Gutenberg-tm License when you share it without charj with others.

1.D.  The copyright laws of the plas where you ar located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws ine most kaounetri¨ ar ine
a konstan stat of chanj.  If you ar outside the United States, check
the laws of your country ine-n adision to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work ine-n any country outside the United
States.

1.E.  Unless you av removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following santans, with aktiv links to, or other immediate
access to, the foul Project Gutenberg-tm License mest appear prominently
whenever any copy o-v a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
fraz "Project Gutenberg" appears, or with which the fraz "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the uz of anyone anywhere at no cost and with
almost no rèstriksion¨ whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-uz it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the publik domain (does not contain-n a notis indicating that it is
posted with pèrmision of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone ine the United States without paying any fees
or charj.  If you ar redistributing or providing access to a work
with the fraz "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you mest comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain pèrmision for the uz of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark a sèt forth ine paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the pèrmision of the copyright holder, your uz and distribusion
mest comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
pèrmision of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the foul Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any fil containin-g a par of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any par of this electronic work, without
prominently displaying the santans sèt forth ine paragraph 1.E.1 with
aktiv links or immediate access to the foul terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work ine-n any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute kopi o-v a Project Gutenberg-tm work ine-n a forma other than
"Plin Vanilla Ascii" or other forma used ine the official vèrsion
posted on the official Project Gutenberg-tm web sit (www.gutenberg.org),
you mest, at no additional cost, fee or expense to the uzé, provide a
copy, a means of exportin-g a copy, o-r a means of obtainin-g a copy upon
request, of the work ine-n its orijinal "Plin Vanilla Ascii" or other
form.  Any alternate forma mest include the foul Project Gutenberg-tm
License a specified ine paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charj a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charj a reasonable fee for kopi of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profi¨ you derive from
     the uz of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already uz to calculate your aplikabl taks¨.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archiv Foundation.  Royalty payments
     mest be paid within 60 days following each dat on which you
     prepare (or ar legally required to prepare) your periodic ta
     returns.  Royalty payments should be clearly marked a such and
     san to the Project Gutenberg Literary Archiv Foundation at the
     address specified ine Séksion 4, "Informasion abou donasion¨ to
     the Project Gutenberg Literary Archiv Foundation."

- You provide a foul refund of any money paid by a uzé who notifies
     you ine writing (or by e-may) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the foul Project Gutenberg-tm
     License.  You mest require such a uzé to return or
     destroy all kopi of the works possessed ine-n a physical médyom
     and diskontinu all uz of and all access to other kopi of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, ine-n accordance with paragraph 1.F.3, a foul refund of any
     money paid fo-r a work o-r a replasman copy, i-v a defect ine the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribusion of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charj a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than ar sèt
forth ine this agreement, you mest obtain pèrmision ine writing from
both the Project Gutenberg Literary Archiv Foundation and Michael
Ar, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Kontakt the
Foundation a sèt forth ine Séksion 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
éfor to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
publik domain works ine creating the Project Gutenberg-tm
kolèksion.  Despite these éfor¨, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the médyom on which they may be stored, may contain
"Defects," such a, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transkripsion errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other médyom, a
konputé virus, or konputé kod¨ that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  Limited Warranty, Disclaimer Of Damages - Except for the "Right
of Replasman or Refund" described ine paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archiv Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other pary distributin-g a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  You Agree That You Av No Remedies For Negligence, Strikt
Liability, Breach Of Warranty Or Breach Of Contract Except Those
Provided Ine Paragraph F3.  You Agree That The Foundation, The
Trademark Owner, And Any Distributor Under This Agreement Will Not Be
Liable To You For Actual, Dirèkt, Indirèkt, Consequential, Punitiv Or
Incidental Damages Even If You Give Notis Of The Possibility Of Such
Damage.

1.F.3.  Limited Right Of Replasman Or Refund - If you discove-r a
defect ine this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sendin-g a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on-n a physical médyom, you mest return the médyom with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replasman copy ine lyeu o-v a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a segon opportunity to
receive the work electronically ine lyeu o-v a refund.  If the segon copy
is also defective, you may deman-t a refund ine writing without further
opportunities to fi the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replasman or refund sèt forth
ine paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'A-Is' With No Other
Warranties Of Any Kind, Èksprès Or Implied, Including But Not Limited To
Warranties Of Merchantibility Or Fitnès For Any Purpose.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of sèrtin-n implied
warranties or the èkskluzyon or limitasion of sèrtin types of damages.
If any disclaimer or limitasion sèt forth ine this agreement violates the
law of the stat aplikabl to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maksimom disclaimer or limitasion permitted by
the aplikabl stat law.  The invalidity or unenforceability of any
provizyon of this agreement shall not void the remaining provizyon¨.

1.F.6.  Indemnity - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any ajan or employee of the Foundation, anyone
providing kopi of Project Gutenberg-tm electronic works ine-n accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the produksion,
promosion and distribusion of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or koz to occur: (a) distribusion of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modifikasion, or adision¨ or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (s) any Defect you koz.


Séksion  2.  Informasion abou the Mision of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribusion of
electronic works ine forma¨ readable by the widest variety of konputer¨
including obsolete, old, middle-aged and nouou konputer¨.  It exists
bikoz of the éfor¨ of hundreds of volunteers and donasion¨ from
pipel ine-n all walks of life.

Volunteers and financial supor to provide volunteers with the
asistans they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
gol¨ and ensuring that the Project Gutenberg-tm kolèksion will
remain freely available for generations to come.  Ine 2001, the Project
Gutenberg Literary Archiv Foundation was created to provide a secure
and pèrmanan futur for Project Gutenberg-tm and futur generations.
To learn mor abou the Project Gutenberg Literary Archiv Foundation
and how your éfor¨ and donasion¨ can help, see Séksion¨ 3 and 4
and the Foundation web paj at http://www.pglaf.org.


Séksion 3.  Informasion abou the Project Gutenberg Literary Archiv
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archiv Foundation i-z a non profi
501(s)(3) educational korporasion organized under the laws of the
stat of Mississippi and granted ta ègzan status by the Internal
Revnu Sèrvis.  The Foundation's Ein or federal ta idantifikasion
number is 64-6221541.  Its 501(s)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising.  Kontribusion¨ to the Project Gutenberg
Literary Archiv Foundation ar ta deductible to the foul extent
permitted by U.S. federal laws and your stat's laws.

The Foundation's prinsipal ofis is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, Ak, 99712., but its volunteers and employees ar scattered
throughout numerous lokasion¨.  Its biznès ofis is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, Ut 84116, (801) 596-1887, email
biznès@pglaf.org.  Email kontakt links and up to dat kontakt
informasion can be found at the Foundation's web sit and official
paj at http://pglaf.org

For additional kontakt informasion:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org


Séksion 4.  Informasion abou Donasion¨ to the Project Gutenberg
Literary Archiv Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot surviv without wide
spread publik supor and donasion¨ to carry aout its mision of
increasing the number of publik domain and licensed works that can be
freely distributed ine machine readable form aksésibl by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donasion¨
($1 to $5,000) ar particularly inportan to maintaining ta ègzan
status with the Irs.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitabl donasion¨ ine-n all 50 states of the United
States.  Compliance requirements ar not uniform and it take-z a
considerable éfor, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donasion¨ ine lokasion¨
where we av not received written konfirmasion of compliance.  To
Send Donasion¨ or determine the status of compliance for any
particular stat visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit kontribusion¨ from states where we
av not mè the solicitation requirements, we know of no proibision
against accepting unsolicited donasion¨ from donors ine such states who
approach us¨ with offers to donate.

Intèrnasional donasion¨ ar gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning ta treatment of donasion¨ received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staf.

Please check the Project Gutenberg Web paj¨ for current donasion
methods and addresses.  Donasion¨ ar accepted ine-n a number of other
ways including checks, online payments and credit card donasion¨.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate


Séksion 5.  General Informasion Abou Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Ar is the originator of the Project Gutenberg-tm
konsèpt o-v a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer supor.


Project Gutenberg-tm eBooks ar often created from several printed
editions, all of which ar confirmed a Publik Domain ine the U.S.
unles-z a copyright notis is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks ine compliance with any particular paper edition.


Most pipel start at our Web sit which has the min Pg search facility:

     http://www.gutenberg.org

This Web sit includes informasion abou Project Gutenberg-tm,
including how to make donasion¨ to the Project Gutenberg Literary
Archiv Foundation, how to help produce our nouou eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear abou nouou eBooks.